دادخواهی. تقابلِ یاد و فراموشی./ گفتگوی سیروس ملکوتی با منیره برادران، مهدی اصلانی و ایرج مصداقی

هفت سال پش گفتوگویی داشتم با سهتن از جانبدربردگان زندانهای حکومت اسلامی از دههی شصتمنیره برادران

ایرج مصداقی و مهدی اصلانی درشمار کسانی هستند که در برابر نکبت قدرت سر تسلیم فرود نیاورده و با نوشتن و گفتن در تقابل با فراموششدگی‌ سهمی بسزا داشتهاند.(۱)

بعد از گذشت هفت سال با ماندگاری جنایتکاران همچنان در قدرت و دادخواهان همواره در انتظار عدالت زمان و بازیهایش با خود پرسشهای تازهای را زاده است.

پرسشهایی در واکنش به تلاش و تمهید از سویههای گوناگون حکومت و حکومتنوازانش برای فراموش نمودن و یا تقلیل بخشی از جنایت علیه بشریت بهمفهومی گنگ همچون خطا!. هم از اینرو ضروری دیدم آن گفتوگو را با داده‌‌های امروزین ادامه داده و در تدام آن پاسخی بر دو پرسش اینزمانی بیابم.

سیروس ملکوتینوامبر ۲۰۱۸

سیروس ملکوتی : از گفتوگوی نخست ما چند سالی میگذرد، طی این سالها پیرامون موضوع یادمانِ تابستانِ شصتوهفت و دادخواهی نظراتیجستهوگریخته بیان گردید که سویههای گوناگونی را دنبال میکندیکی از این نظرات تاکید بر فراموشیِ نسلِ کنونی و عدم تمایلش برای بازگشت و سهامداریدادخواهی با این یادمان عدالتخواهانه استآیا بهراستی جامعهی ایرانی و نسل جوان و یا میانسال قادر به فراموشیِ جنایتی در چنین ابعادی هست؟فراموشی چه عواقبی را همراه میآورد ؟ تاکید و تلاش بر فراموشی چه پیامدی دارد.

منیره برادرانبه گمان من جنایت دههی شصت و تابستان شصتوهفت موضوعی است که نه از فرمان فراموشی تبعیت کرده و نه گذشت زمان آن را بهفراموشی سپرده استبرعکس توجه و حساسیت مردم نسبت به جنایتهای آن دهه در سالهای اخیر بیشتر هم شده استیک علت مهم آن فروریختنتوهم نسبت به رژیم و بیاعتمادی به تبلیغات و دروغپردازیهای دستگاه آن استعلت دیگر پدیدارشدن رسانههای اجتماعی است که سانسور را کم اثر کردهو باعث شده، سیاست خشن و قاطع رژیم مبنی بر پنهان و مسکوت نگه داشتن آن جنایتها کارآئیاش را تا حدودی از دست بدهدبه چند نمونه اشارهمیکنمدو سال پیش  شاهد  توجه گستردهای بودیم که نسبت به انتشار نوار صوتی دیدار آیت الله منتظری با هیئت مرگ تابستان شصتوهفت صورتگرفتموضوعات مطرح شده در این نشست پیشتر هم در کتاب خاطرات منتظری آمده بود ولی کمتر خوانده شده و مورد توجه قرار گرفته بوددر سال 95اما، در مدت کوتاهی بخش وسیعی از مردم علاقهمند به شنیدن آن شدندسوای اینکه خبررسانی شنیداری و تصویری تاثیر بیشتری بر مخاطب دارد، ولیدلیل دیگر کنجکاوی و حساسیت مردم و به ویژه جوانان است که میخواهند از گذشتهای مبهم آگاه شوندنظیر این را در حساسیتی که اخیرا نسبت به نوارسخنان میرحسین موسوی در مورد جنایت تابستان شصتوهفت شد، شاهد بودیم، البته از زاویهای دیگر، یعنی برگی منفی بر محبوبیت ویاین سخنانمربوط به سال 1389 است و همان وقت متن پیاده شده آن توسط سایت خودنویس منتشر شده بودولی این بار کنجکاوی و علاقه به شنیدن موضعموسوی بیشتر به چشم میخورد که با فضای پرسش و بحث تؤام میشدبر خلاف اعتراض آیتالله منتظری نسبت به کشتارِ تابستانِ شصتوهفت و روشنکردن جنبههائی از حقیقت آن جنایت، در آن جلسه میرحسین موسوی موضعی کاملا توجیهگر از خود نشان میدهد و برای این کار به دروغ و تحریف وتناقضگوئی متوسل میشودمثال دیگر حادثهای بود که در رقابتهای انتخابات ریاست جمهوری سال 96 اتفاق افتادروحانی برای زدن رقیب، بر نقشرئیسی در هیئت مرگ انگشت گذاشتاینکه قصد روحانی، که خود همیشه مهرهی امنیتی رژیم بوده و با انتخاب پورمحمدی به سمت وزیر دادگستری، موضعخود را پیشتر نسبت به جنایتِ تابستان شصتوهفت آشکار کرده بود، نه روشنگری، بلکه ضربه زدن به رقیب بود، یک طرف ماجراستسوی دیگر ماجراحساسیت مردم نسبت به آن جنایت بود که روحانی خواست به نفع خود از آن بهرهبرداری کندو روشن بود که آن حرفها فقط تنها حیلههای تبلیغاتی بود وخیلی سریع باید فراموش میگشتسالها است که رژیم پی برده، دیگر قادر نیستِ جنایت تابستان شصتوهفت را از حافظهها پاک کندپس سیاستدیگری در الویت قرار گرفته و آن تلاش بیشتر برای وارونه جلوه دادن واقعیتها و ایجاد یک تاریخ جعلی استهدف هم تنها متوجه گذشته، یعنی سلبمسئولیت از خود و توجیه نیست، بلکه هدف اصلی متوجه امروز است، یعنی تخریب چهره مبارزه.

ایرج مصداقیاصولاً در شرایط کنونی و مبارزات روزمره مردم که خواستههای عاجلی همچون، کار، امنیت شغلی، ابتدایی حقوق زنان و جوانان و … مطرحاست نمیتوان انتظار داشت مطالبهی اصلی مردم رسیدگی به جنایات دههی شصت آن هم از سوی رژیم حاکم باشداین دسته از خواسته‌‌ها اصولاً‌ در دورانگذار و یا بعد از فروپاشی نظامها مطرح میشوندبعید میدانم نسل جوان خواهان فراموشی جنایات دههی شصت و یا کشتارِ تابستانِ شصتوهفت باشد ویا مایل به مشارکت در دادخواهی نباشدتا کنون هرگاه که فرصتی پیش آمده است اتفاقاً‌ این نسل جوان است که مسئولان نظام را به پاسخگویی فراخواندهاستطبیعی است که در دوران انتخابات این موضوع مطرح میشودکما این که دیدیم در دوره‌‌های اخیر این گونه شددر دوران مبارزات انتخاباتی دومخرداد ۱۳۷۶ به دلایل گوناگون و از جمله نبود فضای فعال مجازی و عدم اطلاع رسانی، امکان مطرح شدن جنایات دههی شصت پیش نیامد اما  در سال ۱۳۸۸و در جریان انتخابات ریاست جمهوری موضوع کشتاری تابستانِ سال ۶۷ و جنایات دههی شصت مطرح شد و موسوی به پاسخگویی فراخوانده شدشاه بیتاصلی تهاجم روحانی به رئیسی در مبارزات انتخاباتی هم دست گذاشتن روی نقش او در اعدام و کشتار در چهار دههی گذشته بودروحانی حساسیتهایجامعه را در نظر گرفت که چنین هجومی کردواکنش‌‌های صورت گرفته به انتشار نوار صوتی دیدار اعضای هیأت کشتاری تابستان ۶۷ با آیتآلله منتظری وهمچنین نوار صوتی گفت‌‌وگوی میرحسین موسوی با تعدادی از اعضای ستاد  انتخاباتیاش در مورد کشتارِ تابستان شصتو‌‌هفت و دههی شصت بیانگراشتیاق جامعه به موضوع پیگیری کشتارها و همچنین تلاش مقامات رژیم برای تحریف واقعیتهای دههی شصت و وارونه‌ جلوهدادنِ حقایق است کهنمیتواند پرای همیشه پایدار باقی بماندالبته یک مشکل اساسی در میان است که رژیم تا کنون از آن بهره برده است و آن فاصلهی بین نسلهاست.کشتارهای وسیع و سیل مهاجرت و تبعید پس از سی خرداد شصت به خارج از کشور، یک فاصلهی عمیق بین نسل‌‌ها ایجاد کرد و صحنه را برای رژیم وتبلیغات آن خالی کردمتأسفانه رفتارهای گروههای اپوزیسیون و به ویژه مجاهدین در طول سال‌‌های گذشته و عدم محبوبیت این گروه نزد جوانان آسیبهایزیادی به مسئله دادخواهی زده است که نمیتوان روی آن چشم پوشیدتلاش من در سالهای گذشته تفکیک بین اعمال این گروه و همچنین خواستها وآرزوهای نسل برآمده از انقلاب ضدسلطنتی است که در دههی شصت قتل عام شدرفتارهای مردم در دوران سرکوب و دیکتاتوری را نباید از نظر دور داشتدرکشورهای دیگر هم موضوع به همینگونه بوده استتوجه شما را به یک واقعیت تاریخی جلب میکنم همهی ما از مادران میدان مایو در آرژانتین و یاموضوع دادخواهی در شیلی و … یاد میکنیم اما توجه داشته باشیم پانزده روز بعد از کودتای پینوشه در شیلی در سپتامبرِ سال ۱۹۷۳ تیم ملی فوتبال این کشوردر مسکو به دیدار تیم شوروی رفتبازی برگشت در ماه نوامبر قرار بود در سانتیاگو برگزار شوددر فاصلهی سپتامبر تا نوامبر استادیوم ملی سانتیاگو به یکبازداشتگاه بزرگ تغییر کاربری داد و اتاقهای رختکن به سلولهای زندان و سالنهای تمرین به اتاقهای بازجویی و شکنجه بدل شدندتنها در فاصله دوماه  ازروز کودتا تا هفت نوامبر بیش از ۲۰ هزار نفر در این بازداشتگاه بازجویی یا شکنجه شدندبرخی از آنها کشته یا ناپدید شدند. ویکتور خارا شاعر، ترانهسرا وخوانندهی محبوب شیلی یکی از کسانی بود که در این استادیوم کشته شداز آنجایی که پینوشه اعضای تیم ملی فوتبال را تهدید کرده بود که «هرکسکوچکترین سخنی بگوید خانواده‌ و نزدیکانش بهای آن را خواهند پرداخت» هیچکدام در مسکو سخنی نگفتندشوروی نامهای به فیفا نوشت و به استفاده ازاستادیوم سانتیاگو به عنوان زندان و کشتارگاه اعتراض کرده و اعلام نمود فوتبالیستهای این کشور در استادیومی که به خون مردم شیلی آغشته است پا بهمیدان نخواهند گذاشت و از فیفا تقاضا کرد که بازی در محل دیگری برگزار شود اما فیفا نپذیرفتبازی ۳ بر صفر به نفع شیلی اعلام شدبا این وجود مقاماتشیلی تصمیم به اجرای یک شوی مسخره گرفتندآنها برای روز بازی ۱۸ هزار بلیط فروختند و در برابر دوربینهای تلویزیونی بازیکنان تیم ملی شیلی را در برابرحریف خیالی به میدان فرستادنددر تصاویر موجود از این بازی بازیکنان از کاری که میکنند شرمگین به نظر میرسند، اما در شیلی سال ۱۹۷۳ کمترکسی جراتمقاومت برابر اجرای دستور را داشتاما همهی این‌‌ها به معنای آن نبود که مردم شیلی جریان دادخواهی را فراموش کردهاند                         

مهدی اصلانینخست گفته باشم امر دادخواهی را نباید و نمیتوان منحصر و  محدود به تابستانکٌشیی سال شصت‌‌وهفت کرد؛ هر چند کشتارِ شصتوهفتتابستانکشترین فصلِ تاریخ خونبار میهنمان را رقم زده استکشتار تابستان‌ شصتوهفت هنجارِ جنایت در عمرِ حکومتِ فقها است و زانرو قابل مکث؛ کهدوزخسالِ شصت‌‌وهفت آیینهی تمامقدِ اسلام سیاسیی در قدرت استما دست کم در حال حاضر تعلق به جنبش کمزوران داریم، البته اگر بتوان آنرا جنبشنام نهادما مجموعهی فعالان حقوق بشر قادر به آن نشدیم که کشتار تابستانِ شصت‌‌وهفت و دیگر دورانهای کشتار را به دغدغهی جهانی بدل کنیم از اینروفعالیتهای حقوق بشری محدود به دورانهایی خاص با ویژهگیهای آن دوران بدل شده استنباید به هیچ عنوان از تکرار ترسید و مقابل این شومآواترجیعبند: «همش تکرار» سر خم کردتکرار تمرین یاد است و حافظه میسازد تا آنرا بدل به وجدان عمومیی جامعه کندحکومت اسلامی در تمام بودنامبارکش سیاست حذف مخالف را پی گرفته؛ از پشتبامکشیی آغازین تا کردکٌشی و ترکمنکشی و سی خرداد شصتزانپس تابستانِ شصتوهفت تاکهریزکاین حذف اما تنها در بعد فیزیکی رخ نداده که در تحمیل سکوت به بخشی از اپوزیسیون در تقویت فراموشی هم قابل تامل است.

اگر بپذیریم سریت و پنهانکاری حرف اول کشتارِ تابستان شصتوهفت بوده است، آنوقت فاشگویی، بلندگویی و همهگویی این جنایت و تکرار و واگویی وتبدیل آن به حافظه باری است سنگین بر شانههای همهی وجدانهای بیدار.

زندان حکومت اسلامی تاریکجای هجوم به غرور و گردنفرازی بوده و هستنقد جنایات جمهوریی اسلامی الزاما میبایست با نقد تمامیت و موجودیتجمهوریی اسلامی تؤامان صورت بگیرددر این مورد پرانتز تاریخی نداریمدادخواهی اگر قادر نباشد بدل به صدای اجتماعی شود پژواک نخواهد داشت.فراموشیی جنایت معنایی معادل پنهان کردن و انکار زخم دارد. زخمی که باید در روح و روان و زان بیش وجدان جامعه درمان شودکاربهدستان اسلامی وحامیانشان تشویق به فراموشی میکنند تا سکوت ترویج  کنندتا جامعه به زخم عادت دهندزخمِ کهنه درمان‌‌ناپذیر میشود و خورهی فراموشی حاصلمیکندزخم اگر بهعنوان مفهومی اجتماعی فراموش شود به اعتیاد بدل میشودهر از چندی میتوان معتادی که اووردوز کرده را ترک داد؛ درمان اما روشیدیگر میطلبدهر آنچیز که به عادت و اعتیاد بدل شود شناعت زخم لاغر میکندفراموش کردن نوعی حقانیت بخشیدن به حذف استنباید به تحقیر عادتکرداعتیاد مسکن است و درد را کاهش میدهد اما این خطر را دارد که هرکس عبای شیرشتری بر تن کرد و لبخندی بر لب داشت و دو کشیده کمتر زد وفحش کمتر داد بگوییم چه آدمی خوبی استدر دههی شصت کسانی سر زدند و تن دریدند و دار و ساطور برپا داشتنددر دورانی دیگر همان کسان با تغییرروش ابتدا مخالف را در آب ولرم ماساژ داده بعد پوستش را کندند و کسانی این مختصر را رحمانیت میخوانند.

به یاد آوردن و تقویت حافظهی جمعی به همهگان میآموزد چه مفاهیمی غیرانسانی استحذف دیگری به جرم نگاهی دیگر پلشتیی بشر از نوع اسلامیاستهم از اینرو ما قاتلان خود را هم اعدام نمیکنیم که مقابله با هر مفهومِ غیرانسانی وظیفهای است بر دوش مردمی که شایستهگی نام مردم بودن دارند.زخم به عنوان یک مفهوم میماند و باید بماندجامعهای که فراموشی پیشه کند تعاریفش را از مفاهیم انسانی از دست میدهد ما  تکرار میکنیم تا دردبیحرمت نشوددرد کسانی که مقابل پلیدی سپر انداختنددرد را به یاد میآوریم تا درمان بسازیمنباید از پاسداشت نام کسانی که جان ودیعهی فکر دیگرکردند به بهانهی آنکه جامعه شادی میخواهد تن زد و هراس به خود راه دادباید لحظهی حضور نیستشدهگانمان را همیشه به یاد آریمما عزا برپانمیداریم اما سوگوار وجود مفهوم هستیمهمهی هستیی آدمی را شاید بتوان در این معنا خلاصه کرداز آن چه رخ داده  به آنچه نباید رخ میداد.

سیروس ملکوتیطرح دادخواهی پیآمدِ اتهامِ جنایت علیه بشریت به جمهوری اسلامی دیر زمانی است که در انواعی از بیان حقوقی و سیاسیِ خود آشکارشده استبا این حال و با همهی تلاشها چه در جامعهی ایرانی و چه در رویکرد به جامعهی مدنی و حقوقیِ جهانی تاکنون فراتر از محکومیت نمادین رژیمدر این و آن شکل خود اتفاق دیگری رخ نداده استحال این پرسش پیش میآید تا زمانی که این رژیم موجود است و بر بستر قدرت و حاکمیت حاکم؛ امردادخواهی میتواند صورت عملی به خود گیرد؟ و چگونه ممکن و یا چرا ناممکن است؟ و همچنین خود مفهوم دادخواهی را میتوان به عنوانِ یک جنبشنگریست؟

منیره برادراندادخواهی در معنای محاکمه حاکمان آمران و عاملان جنایتها تا زمانی که این رژیم بر مسندِ قدرت است؛ امکانپذیر نیست؛ این کار مربوط بهآینده استدر آیندهای که تغییرات اساسی در کشورمان رخ داده باشدولی آیا دادخواهی فقط همین استجز این نمیتوان اقداماتی در راستای آن صورتداد؟

 محاکمه مسئولین حکومتی در دادگاهی مستقل و صالح روح دادرسی، عدالت و وادار کردن عاملان جنایتها

به مسؤلیت خویش و نیز تقابل با مصونیت قضایی برای جنایتکاران در قدرت استبرای رسیدن یا بهتر بگویم نزدیک شدن به این سازوکار؛ ورودیهایمختلفی وجود داردتوجه این ورودیها «هم اکنون» است نه انتظار برای آیندهای که این حکومت بر سر کار نباشدورود به دادخواهی یعنی جستجویامکانات و استفاده از موقعیتها در راستای هدفی که محاکمه عدالتخواه در پی آن استاین کارزار روندی پرتداوم است و سر هر بزنگاهی میتواند و بایدصورت بگیرد.

یادآورییادآوری جنایت برای نشان دادن قبح آن و پایمال شدن حقوق بشر؛ ایجاد احساس شرم در جنایتکار از یک طرف و از سوی دیگر هدف یادآوری؛ بهیادآوردن انسان‌‌هایی است که قربانی این جنایتها شدنددر عین حال اما آنها را به قربانی صرف تبدیل نکردنمحاکمه و دادگاه محاکمه جنایتکار؛ تکیه بروجه قربانی جنایت دارد.؛ وجه دیگر یادآوری انگشت گذاشتن بر جایگاه آنها به عنوان مخالف سیاسی و مبارزه آنها در برابر استبداد استاحتارم و ارجگزاری بهآنها که جانشان را بر سر آرمان و عقیدهشان فدا کردنددر عین حال بیاعتباری حکومت جنایت را یادآوری میکنددادخواهی زنده نگه داشتن حافظهای استکه مدام در معرض تهاجم استولی حافظه زمانی به امری اجتماعی و سیاسی تبدیل میشود که به فعل درآید. «فراموش نمیکنیم» را محدود به شعار کردن وتکرار آن؛ اگر به اقدامی تبدیل نشود؛ میتواند تبدیل به اعدت شود و حتی به فراموشی دامن زدزنده نگه داشتن حافظه به این معنا هم هست که به حذفآنها تن ندادهایمو دادخواهی فرهنگ میآفریند؛ فرهنگ مسؤولیتپذیری در جامعه.

ایرج مصداقیمتأسفانه چنین امری به دلایل گوناگون محقق نمی شوددادگاههایی که به موضوع جنایت علیه بشریت در سطح ملی و یا بینالمللی رسیدگیمی کنند از دادگاه نورنبرگ و دادگاهتوکیو گرفته تا دادگاههایی که طی هفتاد سال گذشته در سرتا سر جهان تشکیل شدهاند همگی بعد از فروپاشی نظامهایدیکتاتوری و فاشیستی و در دوران گذار تشکیل شدهانددر ارتباط با ایران هم بعید به نظر میرسد که این روند متفاوت باشد و باید منتظر فروپاشی نظاماسلامی بود تا این مهم محقق شوددر پانزدهم ژوئن ۱۹۸۸ یک گام مهم برای رسیدگی به امر جنایت علیه بشریت برداشته شد و اساسنامه دادگاه بینالمللیکیفری در کنفرانسی که از سوی مجمع عمومی سازمان ملل متحد در رم، برگزار شده بود به تصویب اکثریت نمایندگان کشورهای عضو رسیدبر این اساس، درسال ۲۰۰۲ دادگاه کیفری بینالمللی در لاهه تأسیس شد و مسئول رسیدگی به این نوع از جرائم در سرتاسر جهان شدمصداق جنایت علیه بشریت برای ایندادگاه، ذیل ماده هفتم اساسنامه سازمان ملل متحد تعریف شده استاما متأسفانه مواردی که تاکنون در دادگاه بینالمللی کیفری مورد بررسی قرار گرفتهاندمربوط به جنایات صورت گرفته در آفریقا میشوند، موضوعی که باعث طرح انتقادهای زیادی به کار این دادگاه شده استهمه کشورهای عضو سازمان مللمتحد بایستی اساسنامه کنفرانس رم را امضا کنند که پایه تاسیس دادگاه بینالمللی کیفری استتا کنون فقط ۱۲۰ کشور این اساسنامه را امضا کردهاندازآنجایی که قانون عطف به ماسبق نمیشود، این دادگاه به جنایاتی رسیدگی میکند که بعد از سال ۲۰۰۲ اتفاق افتاده باشند و متأسفانه بدترین جنایات صورتگرفته در ایران در دههی هشتادِ میلادی سازماندهی شده و عملاً امکان طرح آنها در این دادگاه نیستدولت جمهوری اسلامی هنوز رسماً به اسناسنامه رمنپیوسته استامضای این اساسنامه نیز به منزلهی پذیرش آن نیست بلکه موضوع میبایستی در مجلس شورای اسلامی تصویب و به تأیید شورای نگهبانبرسد که امید چندانی نیز به آن نیستالبته شورای امنیت ملل متحد هرگاه که اراده کند میتواند بر اساس بند هفتم اساسنامه ملل متحد و به بهانهی به خطرافتاد صلح و امنیت جهانی چنین دادگاه‌‌هایی را تشکیل دهددادگاه کیفری بینالمللی پروسه رسیدگی به پروندهی جنایت علیه بشریت را هنگامی آغاز میکندکه یکی از کشورهای امضا کننده اساسنامه رم داوطلبانه پیگیری موردی از جنایت و نقض حقوق بشر خود را به این دادگاه محول کند. این دادگاه همچنین درصورتی که افراد حقیقی یا سازمانهای غیردولتی، شکایتی را به آن تسلیم کنند، میتواند وارد عمل شوداما رسیدگی به شکایت به همکاری کشور محل جنایتبستگی دارد. مشکل دیگر این دادگاه عدم امکان بازداشت و انتقال مظنونان به لاهه استدر این زمینه دادگاه کیفری بینالمللی متکی به همکاری کشورهایعضو است. تردیدی نیست که مقامات نظام اسلامی در این زمینه همکاری نمیکنند چنانچه در موضوع ژنرال عمر البشیر رئیس جمهوری سودان که متهم ایندادگاه بود همکاری‌‌ای صورت نگرفت.از آنجایی که عاملان و آمران جنایت علیه بشریت در ایران، بالاترین پستهای قضایی، امنیتی، سیاسی و مذهبی را دردست دارند امکان طرح و پیگیری چنین موضوعی مطلقا در نظام اسلامی نیستجانیان در این نظام ارتقا مقام یافتهاند و بالاترین پستهای سیاسی، امنیتیو قضایی و مذهبی را اشغال کردهانددادخواهی مادامی که نظام اسلامی در قدرت است به شکل تشکیل دادگاه صالحه صورت تحقق نخواهد یافت هرچندموضوع دادخواهی تعطیل بردار نیستوظیفهی ما پیگیری این امر به طرق گوناگون استمبارزه با فراموشی و تقویت حافظهی جمعی و مستند کردنجنایات صورت گرفته در چهار دهه گذشتهبخش مهمی از امر دادخواهی استاصولاً بدون مستند کردن جنایات صورت گرفته توسط نظام اسلامی نمیتوان بهامر دادخواهی در آینده دل بستبدون مبارزه با فراموشی و تقویت حافظه جمعی امکان تحقق دادخواهی در آینده نیستبه منظور زنده نگاه داشتن شعلهدادخواهی است که باید با شعار «ببخش و فراموش نکن» که توسط همراهان دیروز جانیان مطرح میشود مقابله کردتشکیل «ایران تریبونال» و پیگیریموضوع رسیدگی به جنایت علیه بشریت در یک دادگاه مردمی، قدمی در راه دادخواهی بود که با موفقیت انجام گرفت و ما همچنان موظف هستیم این راه راادامه دهیم.

مهدی اصلانیجانمایهی پاسخم به پرسش دوم اینگونه استدر بودِ  جمهوریی اسلامی تحقق امر دادخواهی ناممکن و این امر تنها با سرنگونییجمهوریی اسلامی میسر استدستِ کم تا زمانی که تغییر سیاسیی جدی یا همان تغییر وضعیت اتفاق نیفتد؛ یا دورانی انتقالی مشابه نمونههای آمریکایلاتین نداشته باشیم سخن گفتن از مفهومی معادل تحقق دادخواهی در پابرجاییی حکومت اسلامی ناممکن استتاکید من بر تحقق و فرجام دادخواهیاستاین مهم اما معنایی معادل پیگیری نکردن موقعیت حقوق بشر و تعطیل پروژهی دادخواهی ندارداهدافی نظیر آرشیو کردن؛ به بایگانی سپردن وتقویت حافظهی جمعی و مستند کردن جنایاتهمینجا گفته باشم تجاربِ پیشاروی ما از فرجام دادخواهی در جوامعی که ریل دادخواهی را رفته‌‌اند حتا باجابهجایی در هرمِ قدرت و تغییر حکومتها سالیان طولانی به درازا کشیده استبه عنوان نمونه در کشورهایی نظیر آرژانتین؛ اروگوئه و شیلی با گذشت بیشاز چند دهه از جابهجایی قدرت هنوز پرونده‌‌های دادخواهی باز است.

جمهوریی اسلامی حکومتی است باجگیر و قدارهبند و روی میزِ بزرگِ قمارِ جهانی با انبوهی از ژتونهای نفتی بازی میکندتحقق دادخواهی در هنگامهیتعامل جهان با ایرانی اسلامی سادهانگاری توهمگونهای بیش نیستمکرر میکنمنیستی این نظام و نابودهگیاش با تحقق دادخواهی گره خوردهتجاربِجهانیی موفق امر دادخواهی همچنین به ما میگوید؛ برای تحقق دادخواهی وجود یک نهاد مستقل الزامی استآیا ما دارای چنین نهادی هستیم که بتواندمددرسان تحقق عدالت باشد؟ نهادی که هم شایستهگی جمعی داشته باشد و هم مستقل و هم واجد اعتماد جمعیممکن است این نهاد بسته به شرایطیسیاسی اجتماعی ملی باشد یا بینالمللیبر همهگان دانسته است که جمهوریی اسلامی از بدو تولدِ منحوسش دو مسئله را برنتافتهآلترناتیو و تشکیلات.نگاهی به ترورهای داخل و خارج و تقابل با تشکیلاتهای سیاسی شاهد این مدعا است. متاسفانه در نبودِ چنین نهادی (که جمهوریی اسلامی تحت هیچشرایطی مطلقا تحملش نخواهد کرد.) فرجام دادخواهی در ایران اسلامی ناممکن استدر دوران اخیر کسانی بر تشکیل کمیسیونهای حقیقتیاب با نوعیگرتهبرداری و کپی کردن تجارب کشورهایی نظیر آفریقای جنوبی پای میفشارندتشکیل کمیسیونهای حقیقتیاب در بود جمهوریی اسلامی در ایرانِاسلامی؟ شوخی میفرمایید؟ مرادم از این سخن نفی کمیسیونهای حقیقتیاب نیستما به دلایل فراوان که شماره کردنش خارج از حوصله و موضوع اینبحث است؛ هنوز نتوانستیم هیچیک از جنایت جمهوریی اسلام به ویژه هنجارِ آن کشتار تابستان شصتوهفت را با این تعداد شاهدِ زنده و اعتراف مستقیمفرد دوم نظام به دغدغهی جهانی بدل کنیممتاسفانه ما فاقد چنین ارادهی عمومی هستیماین کمیسیونها و کمیتههای حقیقتیاب به قاعده پس ازسرنگونیی حکومت‌‌ها یا در دوران انتقال قدرت به بررسی جنایت میپردازدکیست که نداند چشم شیطان کوراگر پس ازجاکنشدن جمهوریی اسلامیچنین کمیسیونهای حقیقتیابی تشکیل شود میزانِ جنایت در عمرِ حکومت اسلامی چندان فراخ است که واکاوی و بررسی آن چندین دهه طول خواهدکشیدنخست باید اراده‌‌ای عمومی برای بازگشایی و بازخوانیی رادیکال موضوعهای مربوط به دادخواهی وجود داشته باشد.

همینجا گفته باشم در جامعهی سیاستزدهی ما پارهای از موضعگیریهای سیاسی مسئله دادخواهی را به تنگناهای سیاسی سوق دادهچندی پیش مادر یکیاز بهقتلرسیدهگان حوادث موسوم به موجِ سبز تحت تاثیر گرایش سیاسی جریانی که وی بدان تعلق خاطر داشت؛ اعلام کردمن از خون پسرم میگذرم بهشرط آنکه رهبران موج سبز ار حصر بدر آینداین نگرش به امر دادخواهی سویهای دیگر از قصاص اسلامی است که امر دادخواهی را با آغشتن به سیاست بهموضعگیریهای سیاسی ارزان تنزل میدهددر نمونهای دیگر ما شاهد آنبودیم که همسر یکی از اعدامشدهگان تابستان شصتوهفت که چندتن ار اعضایخانوادهاش در دههی شصت اعدام شدند اعلام کرد من به روحانی رای میدهمیعنی رپرتاژآگهی و تشویق و ترغیبِ دیگران به رای دادن به یکی از قاتلانخانوادهاش.

——————————–

۱– نگاه کنید به اخبار روز

http://www.akhbar-rooz.com/article.jsp?essayId=39884&fbclid=IwAR0EZO8WZ-sNSWG8QUQbZy_X0be1BUzhDSGqSWGg7Na31Evoz05DmCesvIs

 

منبع:پژواک ایران