این مکان‌ها در ۱۷ استان، ۲۸ شهر و دو روستا پراکنده‌اند و نزدیک به نیمی از آن‌ها - در مجموع ۳۴ مورد - مدارس ابتدایی یا متوسطه‌اند.

دیگر مکان‌هایی که در گزارش‌های شاهدان عینی و اسناد بررسی‌شده از سوی ایران‌اینترنشنال شناسایی شده‌اند، عبارتند از بیمارستان‌ها، ورزشگاه‌ها، دانشگاه‌ها، مساجد، پارک‌ها و ساختمان‌های دولتی‌.

این روایت‌ها طی یک بازه ۱۰ روزه از ۱۱ تا ۲۳ اسفند ۱۴۰۴، وقتی هم‌زمان با قطع تقریبا کامل اینترنت در ایران، جریان ارسال پیام‌ها، عکس‌ها و ویدیوها از داخل کشور به‌شدت محدود شده بود، جمع‌آوری شدند.

در حالی که ایران‌اینترنشنال نتوانست به‌طور مستقل همه این گزارش‌ها را راستی‌آزمایی کند، شواهد تصویری مربوط به هفت مورد از این مکان‌ها را مکان‌یابی جغرافیایی کرد که همگی مدرسه بودند.

مکان‌های غیرنظامی و خطرات میدان نبرد

یک منبع امنیتی منطقه‌ای که خواست نامش فاش نشود، گفت استقرار نیروهای نظامی در مکان‌های غیرنظامی «خطرات میدان نبرد را به غیرنظامیان منتقل می‌کند» و افزود استفاده از چنین مکان‌هایی برای اهداف نظامی بر اساس حقوق بین‌الملل ممنوع است.

او گفت: «وقتی نیروهای امنیتی یا شبه‌نظامی وارد مدارس، بیمارستان‌ها یا مساجد می‌شوند، غیرنظامیان را از نظر فیزیکی در معرض خطر قرار می‌دهند، خدمات غیرنظامی محافظت‌شده را تضعیف می‌کنند و ممکن است آن مکان‌ها را به اهداف نظامی تبدیل کنند.»

حقوق بشردوستانه بین‌المللی تاکید دارد اگر مکان‌های غیرنظامی برای اهداف نظامی مورد استفاده قرار گیرند، می‌توانند وضعیت حفاظت‌شده خود را از دست بدهند؛ هرچند نیروهای مهاجم همچنان باید به اصول تمایز، تناسب و احتیاط پایبند باشند.

این منبع گفت پیامدهای حقوقی بسته به نوع مکان متفاوت است اما هشدار داد چنین اقداماتی می‌تواند موقعیت‌های غیرنظامی را از وضعیت حفاظت‌شده خارج کند.

او افزود: «مدارس اماکن غیرنظامی محسوب می‌شوند؛ استفاده از آن‌ها به‌عنوان پادگان، محل تیراندازی، محل بازداشت یا انبار تسلیحات می‌تواند آن‌ها را به اهداف نظامی مشروع تبدیل کند، هر‌چند مهاجم همچنان ملزم به رعایت اصول تمایز، تناسب و احتیاطات ممکن است.»

به گفته او این اقدام «به معنای استفاده از سپر انسانی» است.

استقرار نظامیان در بیمارستان‌ها و مساجد

بر اساس گزارش‌های شاهدان عینی، دست‌کم چهار بیمارستان نیز به‌عنوان مکان‌هایی شناسایی شده‌اند که نیروهای نظامی در آن‌ها یا نزدیکشان مستقر شده‌اند؛ از جمله بیمارستان گلستان در اهواز و مراکزی درمانی در کرمانشاه و دیگر مناطق غربی.

این منبع گفت: «بیمارستان‌ها حتی نسبت به مدارس از حفاظت قوی‌تری برخوردارند. بر پایه حقوق بشردوستانه بین‌المللی باید به آن‌ها احترام گذاشته شود و محافظت شوند؛ اما اگر خارج از نقش بشردوستانه خود استفاده شوند، مانند تبدیل شدن به پایگاه، پست دیده‌بانی، مرکز نظامی، محل استقرار نیروهای نظامی-امنیتی یا انبار تسلیحات، آن حفاظت ویژه را از دست می‌دهند؛ هرچند پیش از هرگونه حمله باید هشدار روشن داده شود.»

بر اساس گزارش‌های شاهدان عینی، دست‌کم سه مسجد نیز به‌عنوان محل استقرار نیروهای نظامی مورد استفاده قرار گرفته‌اند.

در پایتخت، تهران، این موارد شامل مسجد رضوان در ۱۷ اسفند ۱۴۰۴ و مسجد چهارده معصوم در شهرک دانشگاه در ۱۶ اسفند بود که در آن‌ها یگان‌های ویژه پلیس مستقر شدند.

مسجد مالک اشتر در خسروشاه در استان آذربایجان شرقی نیز به عنوان مقر نیروهای سپاه پاسداران در ۱۸ اسفند مورد استفاده قرار گرفت.

به گفته این منبع، مساجد به‌عنوان اماکن غیرنظامی محافظت می‌شوند و همچنین ممکن است بر اساس کنوانسیون ۱۹۵۴ لاهه درباره حفاظت از اموال فرهنگی، به‌عنوان میراث فرهنگی نیز محسوب شوند.

او افزود: «استفاده از مساجد برای مقاصد نظامی ممنوع است، اما اگر به هدف نظامی تبدیل شوند حفاظت خود را از دست می‌دهند؛ در عین حال نیروهای مهاجم همچنان باید احتیاطات لازم را رعایت کنند و از اقدامات کورکورانه یا نامتناسب بپرهیزند.»

برای مشاهده و بزرگ‌نمایی نقشه کامل به این لینک مراجعه کنید: https://app.everviz.com/share/OZ-xwy20a

نحوه تهیه این گزارش

پس از آن‌که مقام‌های جمهوری اسلامی در پی آغاز جنگ، قطع تقریبا کامل اینترنت را در سراسر کشور اعمال کردند، تنها تعداد محدودی پیام توانست از سامانه‌های فیلترینگ عبور کند و تصاویر و ویدیوها نیز بسیار محدود بود.

ایران‌اینترنشنال روایت‌های شاهدان عینی را از ۱۱ تا ۲۳ اسفند ۱۴۰۴ جمع‌آوری کرد اما نتوانست همه ادعاها را به‌طور مستقل راستی‌آزمایی کند.

با این حال توانست شواهد تصویری همراه برخی گزارش‌ها را مکان‌یابی جغرافیایی کند و هفت محل را شناسایی کند که همگی مدرسه بودند.

الگویی در چندین استان

گزارش‌هایی که ایران‌اینترنشنال بررسی کرده، نشان‌دهنده گستردگی این استقرارها در چندین استان کشور است.

ویدیویی که ۱۰ اسفند برای ایران‌اینترنشنال ارسال شد، حضور خودروهای متعلق به نیروهای امنیتی را در حیاط دبستان علی شهرستانی در بلوار فکوری نشان می‌دهددر تهران، گزارش شاهدان عینی و تصاویر ارسال‌شده برای ایران‌اینترنشنال در۱۶ اسفند از محله تهرانپارس نشان می‌دهد خودروهای یگان ویژه پلیس در حیاط دبستان پسرانه هاشمی‌نژاد در بلوار پروین، در کنار مدرسه دخترانه بنت‌الهدی مستقر شده‌اندویدیوها و گزارش‌های شاهدان عینی از ۱۱ اسفند در محله پیروزی تهران نشان می‌دهد نیروهای نظامی در حیاط دبیرستان دخترانه فاطمه تعلیمی مستقر شده‌اند؛ اتوبوس‌هایی نیز در نزدیکی محل دیده می‌شود و در تصاویر فردی مسلح قابل مشاهده استدر قزوین در شمال‌غرب ایران، بر اساس ویدیویی که ۱۱ اسفند برای ایران‌اینترنشنال ارسال شد، استقرار نیروهای نظامی و موتورسیکلت‌ها در مدرسه دخترانه صدیقه کبری در خیابان شهید ثالث در محله سرتک قابل مشاهده استدر شهریار در غرب تهران، ویدیویی که ۲۲ اسفند برای ایران‌اینترنشنال ارسال شد نشان می‌دهد یک وانت تویوتا به دبیرستان الزهرا وارد می‌شود که به نظر می‌رسد یک تیربار زیر برزنت آن پنهان شده استوانت‌های سفید تویوتا مجهز به تیربار یا مورد استفاده برای جابه‌جایی نیروهای امنیتی همچنین در جریان سرکوب اعتراضات سراسری دی‌ماه در تنکابن در استان مازندران در شمال ایران و یزدانشهر در استان کرمان در جنوب‌شرق ایران گزارش شده بوددر ۲۳ اسفند در تهران، ویدیوها و گزارش‌های شاهدان عینی از لویزان جنوبی نشان می‌دهد یگان‌های موتوری پلیس در داخل دبیرستان دخترانه مهدیه در بلوار برادران توکل حضور دارند و نیروهای امنیتی در حال رفت‌وآمد به داخل و خارج از این محل دیده می‌شونددر شهر تنکابن در شمال ایران، ویدیویی که ۱۹ اسفند برای ایران‌اینترنشنال ارسال شد، یک خودروی پلیس را در داخل دبستان چمران در خیابان شیخ فضل‌الله نوری در یک منطقه مرکزی و پرتردد نشان می‌دهد؛ شاهدان می‌گویند نیروها از یک کلانتری نزدیک به مدارس منتقل شده‌اند

بر اساس گزارش‌های شاهدان عینی، در تهران و مناطق اطراف، دفاتر پلیس، اطلاعات و اداری در ملارد در ۱۷ اسفند به دبیرستان دخترانه فاطمیه منتقل شدند. مدرسه‌ای که در کنار دو مدرسه دیگر و در نزدیکی یک پمپ گاز قرار دارد.

یکی از مراکز اصلی نیروهای امنیتی لباس‌شخصی در تهران، «ناحیه مقاومت بسیج مقداد» است که به «پایگاه مقداد» معروف است.

این پایگاه در خیابان آزادی و در کنار دانشگاه صنعتی شریف قرار دارد.

در جریان اعتراضات ۲۵ خرداد ۱۳۸۸ - بخشی از تظاهرات گسترده پس از انتخابات جنجالی ریاست‌جمهوری در ایران که به «جنبش سبز» معروف شد - از پشت‌بام این پایگاه به سوی معترضان با گلوله جنگی تیراندازی شد.

پایگاه مقداد در کنار هیات رزمندگان غرب تهران قرار دارد؛ مجموعه‌ای که نفوذ قابل توجهی در ساختارهای شبه‌نظامی و امنیتی دارد و منطقه اطراف آن در حملات ۱۵ اسفند هدف قرار گرفت.

پس از این حملات، گزارش‌های شاهدان عینی در ۱۷ اسفند تاکید کردند نیروها و تجهیزات باقی‌مانده به ساختمان یک ایستگاه آتش‌نشانی در مقابل پایگاه سابق مقداد منتقل شدند.

گزارش شاهدان عینی دیگری در ۱۸ اسفند می‌گوید نیروها و تجهیزات بار دیگر جابه‌جا شدند؛ این بار به مجتمع بانک ملت در خیابان آزادی در نزدیکی ابتدای خیابان جیحون.

این مکان یکی از تاسیسات کلیدی این بانک است و مرکز داده آن نیز در آن قرار دارد.

فراتر از پایتخت، گزارش‌هایی از استقرارهای مشابه در مناطق مختلف کشور منتشر شده است.

در استان خوزستان در جنوب غربی ایران، گزارش‌های شاهدان عینی می‌گویند نیروهای نظامی در ورزشگاه‌های تختی در ایذه و اهواز، همچنین در دانشگاه چمران و در نزدیکی بیمارستان گلستان اهواز و نیز در یک مدرسه ابتدایی دخترانه در دزفول مستقر شدند.

در استان فارس در جنوب ایران، حضور نیروهای نظامی در ورزشگاه سرداران و در نزدیکی مجتمع تجاری نگین در شیراز گزارش شده است؛ همچنین در مدارس مناطق روستایی.

در کرمانشاه در غرب ایران، پرتابگرهای موشکی و نیروهای نظامی در نزدیکی بیمارستان‌های بزرگ و در یک سوله مستقر شدند.

در آذربایجان شرقی در شمال غرب ایران، حضور نیروها در چندین مدرسه در تبریز و در هادی‌شهر گزارش شده است.

در استان اصفهان، نیروها در پارک‌های ویژه زنان، مراکز ورزشی و مدارس چند شهر از جمله اصفهان، دستگرد و نائین مستقر شدند.

در استان البرز در غرب تهران نیز استقرار نیروها در کرج، هشتگرد و مهرشهر گزارش شده است.

از استان خراسان رضوی گزارش شده که نیروها از مدارس در مشهد به‌عنوان پایگاه استفاده کرده‌اند؛ در حالی که در بوشهر در دانشگاه‌ها مستقر شده‌اند.

در آذربایجان غربی نیز حضور نیروها در یک مدرسه در خوی گزارش شده است، در حالی که ورزشگاه ۲۲ بهمن در قزوین، به‌عنوان یک پایگاه اصلی مورد استفاده قرار گرفته است.

در استان کهگیلویه و بویراحمد، نیروهای نظامی از ورزشگاه نفت در گچساران استفاده کرده‌اند.

در استان مرکزی نیز استقرار نیروها در یک مدرسه و یک ساختمان دولتی در اراک گزارش شده است.

در مازندران، مدارس در تنکابن به‌عنوان پایگاه مورد استفاده قرار گرفته‌اند.

از استان گلستان نیز گزارش شده نیروهای نظامی در یک مدرسه و یک ساختمان دولتی در گرگان مستقر شده‌اند، در حالی که در لرستان، استقرار نیروها در چند دبیرستان در شهر بروجرد گزارش شده است.

هشدار آمریکا و واکنش اسرائیل

مقام‌های حکومت ایران بارها اتهام استفاده از غیرنظامیان به‌عنوان سپر انسانی را رد کرده‌اند و اسرائیل را متهم کرده‌اند در جریان جنگ اخیر، زیرساخت‌های غیرنظامی را هدف قرار می‌دهد.

ارتش اسرائیل در پاسخ به درخواست اظهار نظر تایید کرد که نیروهای حکومت ایران در مکان‌های غیرنظامی مانند مدارس، مساجد و ورزشگاه‌ها، نیرو و سلاح مستقر می‌کنند.

کمال پنحاسی، سخنگوی فارسی‌زبان ارتش اسرائیل، به ایران‌اینترنشنال گفت: «رژیم ایران، مانند همه گروه‌های نیابتی و تروریستی آن در سراسر خاورمیانه که به‌وسیله این رژیم فعال و به‌کار گرفته می‌شوند، عملا مردم بی‌دفاع را به سپر انسانی خود تبدیل کرده و پشت این جمعیت‌های غیرنظامی بی‌گناه و بدشانس، پنهان می‌شود.»

او افزود: «این رژیم تلاش می‌کند دارایی‌ها و تسلیحات نظامی خود را پشت مردم و در میان جمعیت پنهان کند؛ از جمله در بیمارستان‌ها، مدارس و مساجد.»

در پاسخ به این پرسش که در مناطق پرجمعیت چگونه از آسیب زدن به غیرنظامیان جلوگیری می‌شود، پنحاسی گفت پیش از عملیات هشدارهای تخلیه صادر می‌شود و از سلاح‌های هدایت‌شونده دقیق برای محدود کردن خسارات جانبی استفاده می‌شود.

او گفت: «ما در حد توان و تا جایی که ممکن است همه تلاش خود را می‌کنیم تا از آسیب دیدن غیرنظامیان و شهروندان ملت عزیز ایران جلوگیری کنیم.»

پنحاسی از مردم خواست از چنین مکان‌هایی فاصله بگیرند و به هشدارهای تخلیه توجه کنند.

او گفت: «از مردم ایران می‌خواهم برای حفظ جان و امنیت خود به پیام‌های ما توجه کنند. به محض دریافت پیام هشدار باید از آن مکان‌ها دور شوند و آن را به همسایگان، دوستان و بستگان خود نیز اطلاع دهند.»

ایران‌اینترنشنال همچنین برای دریافت نظر با فرماندهی مرکزی آمریکا (سنتکام)، کاخ سفید و پنتاگون تماس گرفت، اما آن‌ها تا زمان انتشار این گزارش، به درخواست اظهار‌نظر پاسخ ندادند.

فرماندهی مرکزی آمریکا در ۱۷ اسفند با صدور هشدار ایمنی به غیرنظامیان در ایران اعلام کرد مکان‌های غیرنظامی که برای اهداف نظامی استفاده می‌شوند ممکن است بر اساس حقوق بین‌الملل به اهداف نظامی مشروع تبدیل شوند.

در بیانیه سنتکام آمده است: «رژیم ایران از مناطق غیرنظامی پرجمعیت برای انجام عملیات نظامی استفاده می‌کند؛ از جمله برای پرتاب پهپادهای تهاجمی و موشک‌های بالستیک.»

در ادامه این بیانیه آمده است: «این تصمیم خطرناک جان همه غیرنظامیان در ایران را به خطر می‌اندازد، زیرا مکان‌هایی که برای اهداف نظامی استفاده می‌شوند وضعیت حفاظت‌شده خود را از دست می‌دهند و ممکن است بر اساس حقوق بین‌الملل به اهداف نظامی مشروع تبدیل شوند.»