افرَت لاچر، فاکس نیوز - ویرایش و ترجمه خبرنامه گویا
کارشناسان هشدار میدهند که اختیار واقعی درباره جنگ و صلح در دست چهرههای مرتبط با سپاه پاسداران انقلاب اسلامی است...
دونالد ترامپ روز چهارشنبه گفت که جمهوریاسلامی ممکن است به دنبال آتشبس باشد، اما تحلیلگران میگویند قدرت واقعی در دست چهرههای تندرو درون سپاه پاسداران، از جمله احمد وحیدی، قرار دارند.
ترامپ نام مقام ایرانی مورد نظرش را ذکر نکرد، اما بهنظر میرسد منظور او رئیسجمهور مسعود پزشکیان بوده است. او نوشت: «رئیسجمهور جدید رژیم ایران، که بسیار کمتر رادیکال و بسیار باهوشتر از پیشینیانش است، همین حالا از ایالات متحده آمریکا درخواست آتشبس کرده است! ما زمانی این موضوع را بررسی خواهیم کرد که تنگه هرمز باز، آزاد و امن باشد. تا آن زمان، ما جمهوریاسلامی را کاملاً نابود میکنیم»
با این حال، کارشناسان هشدار میدهند که پزشکیان کنترل تصمیمات مربوط به جنگ و صلح را در اختیار ندارد. بهنام بنطالبلو، پژوهشگر ارشد در بنیاد دفاع از دموکراسیها، به فاکسنیوز دیجیتال گفت: «او بهوضوح این اختیار را ندارد که یک درگیری نظامی بزرگ با ایالات متحده را آغاز یا متوقف کند.» به گفته تحلیلگران، قدرت واقعی در دست چهرههای ارشد مرتبط با سپاه پاسداران است؛ از جمله احمد وحیدی، محمدباقر قالیباف رئیس مجلس، و محمد ذوالقدر، مقام امنیتی، که همگی در شبکههایی با نفوذ درهمتنیده و همپوشان فعالیت میکنند. بنطالبلو افزود: «سؤال این است که آیا آنچه به رئیسجمهور ترامپ منتقل شده واقعی بوده یا صرفاً مانور و بدهبستانهای یک فرد جاهطلب است؟»
در همین حال، توجهها به احمد وحیدی، چهرهای که از او بهعنوان یک تندرو و بازیگر پشتپرده یاد میشود، جلب شده است فرماندهای باسابقه در سپاه پاسداران که بازگشت او نشانهای از تغییرات گستردهتر در ساختار قدرت در جمهوریاسلامی تلقی میشود.
بنی سبتی، کارشناس جمهوریاسلامی در مؤسسه مطالعات امنیت ملی اسرائیل، هشدار داد که حتی زمانی که جمهوریاسلامی از «آتشبس» سخن میگوید، این مفهوم لزوماً با برداشت غربی از آن یکسان نیست. او به مفهوم «هدنه» اشاره کرد و گفت این اصطلاح به معنای «آتشبسی همراه با فریب» است یعنی توقف در زمان ضعف، بازسازی توان، و سپس ازسرگیری حمله، چه علیه اسرائیل و چه ایالات متحده. به گفته او، چنین توقفهایی میتواند به «چرخهای از خشونت بیپایان» تبدیل شود که ریشه در انگیزههای ایدئولوژیک دارد و نباید بهعنوان پایان واقعی خصومتها تلقی شود.
در مرکز این عدم قطعیت، احمد وحیدی قرار دارد؛ فرماندهای که به گفته سبتی «فردی بسیار خشن» است و به نسلی تعلق دارد که در جنگهای چریکی شکل گرفتهاند. او بخشی از شبکه اولیه نیروهای عملیاتی جمهوری اسلامی بوده که پیش و پس از انقلاب ۱۳۵۷، روابطی با گروههای شبهنظامی در لبنان برقرار کردند روابطی که بعدها به ستون اصلی راهبرد منطقهای جمهوریاسلامی تبدیل شد. برخی گزارشها حاکی از آن است که او در اردوگاههایی در جنوب لبنان آموزش دیده و در شکلگیری پیوندهای بلندمدت با حزبالله نقش داشته است.
سبتی همچنین به نقش احتمالی وحیدی در سرکوب شورشهای کردها در شمالغرب جمهوریاسلامی پس از انقلاب ۱۳۵۷ اشاره میکند نشانهای از حضور طولانیمدت او در حوزه امنیت داخلی.
بازگشت و برجستهشدن دوباره وحیدی در حالی رخ میدهد که ساختار قدرت در جمهوریاسلامی بیش از پیش پراکنده و متکی بر شبکههای همپوشان و گاه رقیب شده است. بنطالبلو این وضعیت را چنین توصیف میکند: «مشخص نیست اقدامات نظامی یا سیاسی حکومت جمهوری اسلامی تا چه حد هماهنگ است.» او ایران را «سیستمی متشکل از افراد، نه قوانین» میداند؛ جایی که روابط شخصی و نفوذ غیررسمی اغلب بر عناوین رسمی برتری دارند.
به گفته او، این پویایی با ادامه جنگ تشدید شده و اکنون شاهد «صعود سپاه پاسداران» در طیفی از نهادهای سیاسی و امنیتی هستیم. او میافزاید: «این صعود سپاه به معنای جمهوری اسلامی خشنتر است، اما در عین حال در زمانی رخ میدهد که این رژیم از نظر نظامی ضعیفتر از هر زمان دیگری است.»
سبتی معتقد است که وحیدی ممکن است اکنون حتی از دیگر چهرههای برجسته تهران، از جمله محمدباقر قالیباف و مجتبی خامنهای، بانفوذتر باشد. او میگوید: «از نظر من، او در حال حاضر دست بالا را دارد.»
او هشدار میدهد که قدرتگیری وحیدی میتواند مواضع جمهوریاسلامی را حتی سختتر کند: «او رادیکالیسم بیشتری به سیستم وارد میکند و ممکن است تمایلی به توقف جنگ نداشته باشد، زیرا ادامه جنگ در راستای منافع سپاه است.» به گفته او، اگر امریکا عقبنشینی کند، این نیروها میتوانند به «اربابان منطقه» تبدیل شوند سناریویی که کاملاً در راستای منافع اوست.
اظهارات ترامپ درباره احتمال تمایل جمهوریاسلامی به آتشبس امیدهایی درباره گشایش دیپلماتیک ایجاد کرده، اما کارشناسان تأکید میکنند که چنین سیگنالهایی لزوماً بیانگر یک موضع واحد و منسجم در داخل جمهوریاسلامی نیست.