در میان تقریباً تمامی ژنرالها و چهرههای نظامی، یک نفر وجود دارد که حذف او شاید واقعاً بتواند به فروپاشی رژیم منجر شود. مردی که میتوانست به یک میلیاردر در سیلیکونولی تبدیل شود، اما در عوض به سپاه پاسداران پیوست: بابک زنجانی، معمار سیستم دور زدن تحریمها بر پایه رمزارز در ایران.
داستان زنجانی داستانی شگفتانگیز است: فرزند یک کارگر راهآهن بدون تحصیلات عالی که به یک تاجر تبدیل شد و امپراتوری جهانی متشکل از دهها شرکت در ترکیه، امارات، مالزی و تاجیکستان بنا کرد شبکهای که بهطور مشخص برای دور زدن تحریمها طراحی شده بود. او در سال ۲۰۱۳ به اتهام اختلاس ۲.۷ میلیارد دلار از درآمدهای نفتی دولت بازداشت و به اعدام محکوم شد، اما این حکم هرگز اجرا نشد. به نظر میرسید معمار اقتصاد سایه برای رژیم زندهاش ارزشمندتر از مرگش است. او پیش و حین بازداشت به یک چهره رسانهای بدل شد و به مشهورترین زندانی تاریخ جمهوری اسلامی تبدیل گشت. پس از آنکه سرمایهگذاریاش بر جهش رمزارزها سودهای بزرگی برای رژیم به همراه داشت، زنجانی در سال ۲۰۲۵ تحت نظارت آزاد شد.
به گزارش پازیت رابینا اسرائیل نخستین «جنگ رمزارزی» را اعلام کرده و زنجانی را بهعنوان دشمن معرفی کرده است. او بهعنوان «قلب تپنده» اقتصاد سایه جمهوری اسلامی شناخته میشود، فردی که درآمدهای نفتی و داراییهای مالی را به داراییهای دیجیتال تبدیل کرد و به سپاه پاسداران امکان داد حتی در شدیدترین تحریمها نیز به تأمین مالی فعالیتهای خود ادامه دهد.
اوایل این هفته، اسرائیل کاتس وزیر دفاع اسرائیل، با همکاری وزارت خزانهداری آمریکا، دستور اداریای را امضا کرد که کیفپولهای رمزارزی و نفتکشهای مرتبط با زنجانی را بهعنوان داراییهای تروریستی معرفی میکند. این دستور به اسرائیل و ایالات متحده اختیار قانونی میدهد تا میلیاردها دلار دارایی را در بازارهای جهانی مسدود و مصادره کنند. با این حال، منابع آگاه هشدار دادهاند که این اقدام «کم، و بسیار دیرهنگام» است.
با وجود این نگرانیها، برچسب رسمی «نهاد تروریستی» برای زنجانی صرفاً یک عبارت نیست. به گفته رابینا، تحقیقات اخیر دو صرافی بزرگ رمزارزی در بریتانیا تحت کنترل او را شناسایی کردهاند: «Zedex» و «Zedexion». برآوردها نشان میدهد این دو پلتفرم از سال ۲۰۲۲ تاکنون بیش از ۹۴ میلیارد دلار تراکنش پردازش کردهاند، عمدتاً با استفاده از استیبلکوینهایی که به داراییهایی مانند دلار آمریکا یا طلا متصلاند. این بدان معناست که جمهوری اسلامی، با وجود ورود به بازاری بهشدت نوسانی، تا حد زیادی از تلاطم آن مصون مانده است.
نکته قابلتوجه این است که زنجانی حتی به روشهای پیچیده هم متوسل نشده بود؛ گزارشها نشان میدهد او صرفاً با استفاده از هویتهای جعلی و تصاویر ساختهشده با هوش مصنوعی، مدیران صوری برای این شرکتها خلق کرده بود. یکی از این شخصیتها، زنی خندان از حوزه کارائیب بود که تصویرش بعدها به پایگاه داده Shutterstock ردیابی شد سرویسی که صرفاً عکسهای استوک (آرشیوی) ارائه میدهد.
حتی زمانی که ایران عملاً از سیستم بانکی جهانی مانند سوئیفت قطع شده بود، خدمات رمزارزی زنجانی به آن اجازه داد خریدهای نظامی را بهصورت مخفیانه ادامه دهد، منابع مالی را سریع منتقل کند و مهمتر از همه صادرات انرژی را از طریق مکانیزمی بدون تحریم، که نفت را به دارایی دیجیتال تبدیل میکند، حفظ کند.
صرافیهای بیتکوین زنجانی تنها بخش مالی ماجرا هستند. برای تولید بیتکوینی که ایران معامله میکرد، ابتدا باید آن را استخراج میکرد فرآیندی که نیازمند مصرف عظیم برق است. شاید به خاطر داشته باشید که پیش از این جنگ، تهران با قطعیهای مکرر برق مواجه بود؛ بخشی از این وضعیت را میتوان به انتقال منابع به مزارع عظیم استخراج رمزارز وابسته به سپاه پاسداران نسبت داد.
حتی با وجود این سازوکار، جمهوری اسلامی به مشتری برای خرید نفت خود نیاز داشت و اینجاست که چین وارد میشود. پکن بزرگترین خریدار نفت ایران است و حدود ۹۰ درصد صادرات آن را خریداری میکند. این نفت با تخفیف به پالایشگاههای کوچک چینی فروخته میشود و پرداختها به یوآن یا رمزارز انجام میگیرد تا محدودیت دسترسی ایران به سوئیفت دور زده شود. با غیرقانونی اعلام کردن کیفپولهای دیجیتال مرتبط با ایران، آمریکا توانایی چین برای پرداخت ارزان و پنهانی را مختل میکند و آن را مجبور به استفاده از روشهای پیچیدهتر و پرهزینهتر میسازد.
این همان نقطهای است که بخش دوم دستور اجرایی هدفگیری نفتکشها اهمیت پیدا میکند. «ناوگان تاریک» جمهوری اسلامی از دهها نفتکش تشکیل شده که نفت کشور را به بنادر چین منتقل میکنند. این کشتیها اغلب با خاموش کردن یا دستکاری دستگاههای ردیابی خود از دید سامانههای جهانی ناپدید میشوند و بعداً با هویتهای تغییریافته بازمیگردند. برچسب «دارایی تروریستی» به این ناوگان به معنای محرومیت از بیمه، پهلوگیری و سوختگیری است عاملی که هزینههای لجستیکی و ریسک عملیاتی برای چین را بهطور چشمگیری افزایش میدهد.
برای شکست جمهوری اسلامی، اسرائیل و آمریکا بهخوبی میدانند که پیروزی نیازمند ترکیبی از فشار مالی و نظامی است. قطع شریانهای مالی رژیم شاید بیشتر به کاغذبازی نیاز داشته باشد تا بمباران اما اگر زنجانی روزی از سایه خارج شود، نیروی هوایی همچنان میتواند به کمک وزارت خزانهداری بیاید.
