رویترز: واشینگتن و تهران همچنان از پایان جنگ دورند و تنشها در خلیج فارس شدت گرفته است
بیلبوردی با طرح گرافیکی درباره تنگه هرمز روی نمای ساختمانی در تهران
در حالی که آتشبس شکننده میان حکومت ایران و ایالات متحده با درگیریهای تازه در خلیج فارس بار دیگر زیر فشار قرار گرفته، دو طرف نشانهای از نزدیک شدن به پایان جنگ نشان نمیدهند. همزمان، یک ارزیابی اطلاعاتی آمریکا نتیجه گرفت تهران میتواند ماهها در برابر محاصره دریایی مقاومت کند.
خبرگزاری رویترز شنبه ۱۹ اردیبهشت نوشت که در روزهای اخیر، تنگه هرمز شاهد شدیدترین تنشها از زمان آغاز آتشبس یک ماه پیش بوده و امارات متحده عربی نیز ۱۸ اردیبهشت بار دیگر هدف حملات قرار گرفت.
واشینگتن همچنان در انتظار پاسخ تهران به پیشنهاد آمریکا برای پایان رسمی جنگ است. پیشنهادی که قرار است پیش از ورود به مذاکرات درباره مسائل اختلافبرانگیزتر، از جمله برنامه هستهای جمهوری اسلامی، اجرایی شود.
مارکو روبیو، وزیر خارجه آمریکا، ۱۸ اردیبهشت در رم گفت که واشینگتن انتظار داشته پاسخ تهران را به سرعت دریافت کند، اما سخنگوی وزارت امور خارجه جمهوری اسلامی اعلام کرد تهران هنوز در حال بررسی این پیشنهاد است.
سنتکام: نیروهای آمریکا در سراسر منطقه همچنان برای انجام ماموریت آمادهاند
درگیریها آتشبس را به چالش میکشند
خبرگزاری فارس، نزدیک به سپاه پاسداران انقلاب اسلامی، گزارش داد درگیریهای پراکنده میان نیروهای ایرانی و شناورهای آمریکایی در تنگه هرمز، ۱۸ اردیبهشت ادامه یافت.
خبرگزاری تسنیم، وابسته به سپاه پاسداران، بعدتر به نقل از یک منبع نظامی ایرانی نوشت وضعیت آرامتر شده، اما احتمال درگیریهای بیشتر همچنان وجود دارد.
ارتش آمریکا اعلام کرد دو شناور مرتبط با حکومت ایران را که قصد ورود به یک بندر ایرانی داشتند، هدف قرار داده است. به گفته ارتش، یک جنگنده آمریکایی دودکش این شناورها را هدف قرار داد و آنها را وادار به بازگشت کرد.
حکومت ایران از زمان آغاز جنگ با حملات هوایی آمریکا و اسرائیل به مواضع جمهوری اسلامی در ۹ اسفند ۱۴۰۴، عملا عبور کشتیهای غیرایرانی از تنگه هرمز را متوقف کرده است.
پیش از آغاز جنگ، حدود یکپنجم نفت جهان از این گذرگاه باریک عبور میکرد.
آمریکا نیز ماه گذشته محاصره بنادر و کشتیهای ایرانی را آغاز کرد.
با این حال، یک مقام آمریکایی آگاه از موضوع گفت ارزیابی سازمان اطلاعات مرکزی آمریکا (سیا) نشان میدهد محاصره بنادر ایران تا حدود چهار ماه دیگر فشار اقتصادی شدیدی بر تهران وارد نخواهد کرد.
این موضوع پرسشهایی را درباره میزان قدرت اهرم فشار دونالد ترامپ بر حکومت ایران ایجاد کرده است.
همزمان، یک مقام ارشد اطلاعاتی آمریکا گزارشها درباره این ارزیابی سیا را که نخستین بار در واشینگتنپست منتشر شد، «نادرست» توصیف کرد.
واینت: جنگ شاید پایان یابد، اما بحران داخلی جمهوری اسلامی تازه آغاز شده است
حملات فراتر از تنگه هرمز
تنشها تنها به آبراه هرمز محدود نمانده است.
امارات متحده عربی اعلام کرد سامانههای پدافند هوایی این کشور ۱۸ اردیبهشت با دو موشک بالستیک و سه پهپاد ایرانی مقابله کردهاند.
در این حملات سه نفر زخمی شدند.
جمهوری اسلامی بارها امارات و دیگر کشورهای خلیج فارس میزبان پایگاههای نظامی آمریکا را هدف قرار داده است.
ابوظبی این حملات را «تشدید بزرگ تنش» توصیف کرد و گفت تهران این هفته حملات خود را در واکنش به اعلام «پروژه آزادی» از سوی ترامپ افزایش داده است. طرحی برای همراهی کشتیها در تنگه هرمز که رییسجمهوری آمریکا پس از ۴۸ ساعت آن را متوقف کرد.
ترامپ گفته است آتشبس اعلام شده، با وجود تنشهای اخیر همچنان برقرار است؛ در حالی که حکومت ایران، آمریکا را به نقض آتشبس متهم کرده است.
عباس عراقچی، وزیر امور خارجه جمهوری اسلامی، ۱۸ اردیبهشت گفت: «هر زمان راهحل دیپلماتیک روی میز قرار میگیرد، آمریکا بهسوی ماجراجویی نظامی میرود.»
خبرگزاری حکومتی مهر نیز گزارش داد در حمله نیروی دریایی آمریکا به یک کشتی تجاری ایرانی در شامگاه ۱۷ اردیبهشت، یک خدمه کشته، ۱۰ نفر زخمی و شش نفر مفقود شدهاند.
ترامپ برای بازگشایی تنگه هرمز، پرونده هستهای و موشکی ایران را موقتا کنار گذاشته است
فشار دیپلماتیک و تحریمهای تازه
آمریکا در این درگیری حمایت گسترده بینالمللی را به دست نیاورده است.
روبیو پس از دیدار با جورجیا ملونی، نخستوزیر ایتالیا، پرسید چرا ایتالیا و دیگر متحدان آمریکا از تلاش واشینگتن برای بازگشایی تنگه هرمز حمایت نمیکنند؟
او هشدار داد اگر به تهران اجازه داده شود یک آبراه بینالمللی را کنترل کند، «سابقهای خطرناک» ایجاد خواهد شد.
در کنار تلاشهای دیپلماتیک، آمریکا فشار تحریمی علیه حکومت ایران را نیز افزایش داده است.
چند روز پیش از سفر ترامپ به چین برای دیدار با شی جینپینگ، رییسجمهوری این کشور، وزارت خزانهداری آمریکا ۱۸ اردیبهشت تحریمهایی علیه ۱۰ فرد و شرکت - از جمله چند نهاد در چین و هنگکنگ - اعلام کرد.
تحریم تازه آمریکا علیه شبکه تامین فناوری نظامی جمهوری اسلامی در چین و هنگکنگ
واشینگتن این افراد و شرکتها را به کمک به نیروهای مسلح جمهوری اسلامی برای تامین سلاح و مواد اولیه مورد استفاده در ساخت پهپادهای شاهد متهم کرده است.
وزارت خزانهداری آمریکا در بیانیهای اعلام کرد آماده اقدام علیه هر شرکت خارجی دخیل در تجارت «غیرقانونی» با ایران است و ممکن است تحریمهای ثانویه علیه موسسات مالی خارجی، از جمله نهادهای مرتبط با پالایشگاههای مستقل نفت در چین، اعمال کند.
ارمنیوز: یادداشت تفاهم تهران و واشینگتن توافقی جامع نیست و بر کاهش تنشها تمرکز دارد
سنتکام شنبه ۱۹ اردیبهشت در توضیح این تصویر نوشت: «نیروهای آمریکا در سراسر منطقه همچنان برای انجام ماموریت آماده هستند.»
ستاد فرماندهی مرکزی ایالات متحده پیشتر اعلام کرد نیروهای آمریکا دو نفتکش با پرچم جمهوری اسلامی را در دریای عمان، پیش از رسیدن به بنادر ایران، متوقف کردند.
بنا بر اعلام سنتکام، دو نفتکش خالی «سودا» و «سیاستار۳» پس از نقض محاصره دریایی، با حمله جنگنده اف-۱۸ و شلیک مهمات هدایتشونده به دودکش آنها از کار افتادند.
همزمان، فواد مرادزاده، فرماندار بندر لنگه، اعلام کرد: «در حمله اخیر جنگندههای آمریکایی به شناورهای باری و صیادی ایرانی در نزدیکی بندر خصب در عمان، شش نفر مفقود شدند.»
مرادزاده درباره حملهای که به گفته او پنجشنبه ۱۷ اردیبهشت رخ داد، گفت: «در این حادثه شش فروند قایق متعلق به اهالی بندر معلم از توابع بخش مرکزی شهرستان بندر لنگه هدف قرار گرفت که در مجموع ۲۰ نفر سرنشین داشتند.»
از سوی دیگر، دونالد ترامپ، رییسجمهوری آمریکا، درباره چشمانداز توافق با جمهوری اسلامی به خبرنگاران گفت: «اگر همه چیز امضا و نهایی نشود، مسیر متفاوتی را در پیش خواهیم گرفت. اگر اتفاقی نیافتد، ممکن است به پروژه آزادی تنگه هرمز بازگردیم، اما آن پروژه آزادی پلاس خواهد بود؛ یعنی پروژه آزادی به اضافه موارد دیگر.»
او در پاسخ به پرسش یک خبرنگار مبنی بر اینکه آیا جمهوری اسلامی عمدا روند مذاکرات را به کندی پیش میبرد نیز گفت: «بهزودی خواهیم فهمید.»
ترامپ پیشتر اعلام کرد با توجه به درخواست پاکستان و برخی کشورهای دیگر، و همچنین «پیشرفت بزرگ» در مسیر دستیابی به توافقی کامل و نهایی با نمایندگان تهران، موافقت کرده است «پروژه آزادی» برای مدت کوتاهی متوقف شود.
به دنبال اعلام توقف اجرای این پروژه، حسین نوشآبادی، مدیرکل پارلمانی وزارت امور خارجه جمهوری اسلامی، گفت «پروژه آزادی» آمریکا به علت «پاسخ کوبنده نیروهای مسلح و هشدارهای جدی سپاه پاسداران و ناتوانی ایالات متحده در عبور از تنگه هرمز» به شکست انجامید.
نوشآبادی افزود: «هرگونه ماجراجویی نظامی آمریکا و متحدانش در تنگه هرمز و خلیج فارس، هزینههای غیرقابل تحمل را برای آنان به همراه داشته و به پیچیدهتر شدن ماجرا منجر خواهد شد.»
سنتکام: آمریکا با ۱۵ هزار نیرو و بیش از ۱۰۰ هواپیما از «پروژه آزادی» حمایت میکند
رسانههای بینالمللی به نقل از دادههای کشتیرانی گزارش دادند که جمهوری اسلامی نهاد جدیدی را برای کنترل کشتیرانی در تنگه هرمز ایجاد کرده است؛ هر چند مقامات تهران گفتهاند در حال بررسی توافق صلح با آمریکا هستند.
آسوشیتدپرس ۱۷ اردیبهشت به نقل از شرکت دادههای کشتیرانی «لوییدز لیست اینتلیجنس» گزارش داد که جمهوری اسلامی یک نهاد دولتی جدید برای تایید عبور و دریافت عوارض از کشتیها در تنگه ایجاد کرده است و این اقدام بر نگرانیها درباره تضعیف آزادی کشتیرانی که تجارت جهانی به آن وابسته است، افزوده است.
نویسنده گزارش با بازگشت به مراسم تشییع عباس کیارستمی در سال ۲۰۱۶، آن مراسم را نمادی از احساسات پنهان جامعه ایران توصیف میکند؛ جامعهای که به نوشته او به دلیل ترس از نظارت حکومتی، کمتر احساسات واقعی خود را آشکار میکند.
ناکانیـشی مینویسد هزاران نفر در مراسم خاکسپاری کیارستمی در تهران شرکت کرده بودند و زمانی که اصغر فرهادی در سوگنامه خود از ماندن کیارستمی در ایران «با وجود طرد شدن و سنگاندازیها» سخن گفت، جمعیت با تشویقی طولانی واکنش نشان دادند.
به نوشته این گزارش، کیارستمی پس از انقلاب ۱۳۵۷ قصد ترک ایران را داشته، اما در نهایت به دلیل خانوادهاش در کشور مانده بود. او در سالهای بعد نیز با وجود سانسور شدید، محدودیتهای حکومتی و ممنوعیت نمایش صحنههایی مانند نوشیدن الکل یا بوسه، به فعالیت سینمایی ادامه داد و حتی گفته بود: «محدودیت است که تخیل را شکوفا میکند.»
ناکانیشی سپس به جنگ کنونی حکومت ایران و آمریکا و پیامدهای آن میپردازد و مینویسد بیش از دو ماه پس از آغاز حملات آمریکا و اسرائیل، جمهوری اسلامی همچنان با بستن تنگه هرمز و فشار بر اقتصاد جهانی به مقابله ادامه میدهد، هرچند آتشبس شکنندهای برقرار شده است.
-
واینت: جنگ شاید پایان یابد، اما بحران داخلی جمهوری اسلامی تازه آغاز شده است
در این گزارش آمده بحران اقتصادی در ایران بهشدت تشدید شده است. یکی از شهروندان ایرانی به نویسنده گفته قیمت تخممرغ طی یک ماه سه تا چهار برابر شده، شیر هر روز گرانتر میشود و قیمت نان بربری افزایش یافته، در حالی که اندازه آن کوچکتر شده است.
با این حال، برخلاف تصور اولیه، نشانهای از موج گسترده خروج مردم از ایران دیده نمیشود. بر اساس دادههای کمیساریای عالی پناهندگان سازمان ملل، شمار افرادی که از ایران وارد ترکیه میشوند کاهش یافته و در مقابل، تعداد سفرها از ترکیه به ایران افزایش یافته است. این نهاد اعلام کرده بیشتر سفرها با اهداف گردشگری، تجاری یا خانوادگی انجام میشود و هنوز نشانهای از آوارگی گسترده مشاهده نشده است.
خبرنگار پیشین یومیوری شیمبون در تهران، به پیامهای منتشرشده در شبکههای اجتماعی از سوی شهروندان تهرانی نیز اشاره میکند؛ پیامهایی که نگرانی، خستگی و همزمان امید به آینده را بازتاب میدهند.
یکی از این روایتها متعلق به زنی است که دوران جنگ ایران و عراق را در کودکی تجربه کرده و اکنون نگران تکرار همان تجربه برای دختر هشتسالهاش است. او نوشته بود: «این فقط یک خاطره نیست؛ تاریخ در حال تکرار شدن است.»
این زن در پاسخ به پرسشی درباره دلیل ماندن مردم در ایران گفته است سقوط ارزش پول ملی و دشوار شدن مهاجرت، یکی از دلایل اصلی است. او همچنین گفته مردم ایران در برابر جنگ و خبرهای بد «مقاومتر» شدهاند و بسیاری امیدوارند این جنگ در نهایت به «نتیجهای مثبت» یعنی تغییرات سیاسی و اقتصادی منجر شود.
-
ترامپ برای بازگشایی تنگه هرمز، پرونده هستهای و موشکی ایران را موقتا کنار گذاشته است
نویسنده در ادامه به مقاله چندی پیش جواد ظریف، وزیر امور خارجه پیشین حکومت ایران، در مجله فارن افرز اشاره میکند؛ مقالهای که در آن ظریف هشدار داده ادامه جنگ با آمریکا و اسرائیل تنها به نابودی بیشتر زیرساختها و جان غیرنظامیان منجر خواهد شد.
ناکانیشی در بخشی از مقاله خود به پیشنهاد ظریف اشاره میکند که نوشته بود ایران در ازای لغو تحریمها، محدودیتهایی بر برنامه هستهای خود بپذیرد، تنگه هرمز را بازگشایی کند و حتی برای کاهش تنشها با آمریکا، پیمان عدم تعرض متقابل را بررسی کند.
ناکانیـشی با این حال مینویسد حتی در صورت دستیابی به توافق، تضمینی وجود ندارد که خواستههای مردم ایران برای آزادی، رفاه اقتصادی و زندگی عادی تحقق یابد. او تاکید میکند پاسخ ندادن ایرانیان به فراخوان دونالد ترامپ برای «قیام» به معنای رضایت آنها از حکومت نیست.
در بخش پایانی گزارش، یک شهروند ایرانی که نخواست نامش فاش شود، میگوید: «ما ایرانی میخواهیم که بتوانیم در آن با آرامش زندگی کنیم، اینترنت عادی داشته باشیم و بدون ترس از زندان آزادانه حرف بزنیم. مردم واقعا خسته شدهاند.»
نویسنده یومیوری شیمبون در پایان نتیجه میگیرد که آینده ایران را نه جنگ و نه قدرتهای خارجی، بلکه خود مردم ایران تعیین خواهند کرد؛ مردمی که مانند عباس کیارستمی سالها سختی و محدودیت را تحمل کردهاند.
هرچند به نوشته سیانان، میزان دقیق اختیارات او در ساختار قدرتِ «چندپاره» جمهوری اسلامی روشن نیست. بر اساس این گزارش، مجتبی خامنهای پس از حملهای که به کشته شدن پدرش و چند فرمانده ارشد نظامی حکومت ایران انجامید، بهعنوان رهبر جدید جمهوری اسلامی معرفی شد، اما جامعه اطلاعاتی آمریکا تاکنون نتوانسته حضور یا محل اقامت او را بهطور مستقیم تایید کند.
منابع آگاه به سیانان گفتهاند خامنهای برای ارتباطات خود از هیچ وسیله الکترونیکی استفاده نمیکند و تنها از طریق ملاقات حضوری یا پیامرسانهای فیزیکی با اطرافیان در تماس است. این منابع افزودند او همچنان در انزوا به سر میبرد و تحت درمان جراحاتی از جمله سوختگی شدید در صورت، بازو، تنه و پا قرار دارد.
سیانان گزارش داد دولت دونالد ترامپ همچنان به دنبال پایان دیپلماتیک جنگ است؛ آن هم در شرایطی که آتشبس بیش از یک ماه ادامه یافته و ارزیابیهای اطلاعاتی آمریکا نشان میدهد [حکومت] ایران، با وجود خسارات گسترده، همچنان بخش مهمی از توان نظامی خود را حفظ کرده و قادر است ماهها دیگر نیز محاصره آمریکا را تحمل کند.
بر اساس ارزیابیهای تازه اطلاعاتی، حدود دو سوم پرتابگرهای موشکی حکومت ایران همچنان سالم ماندهاند؛ رقمی که از برآوردهای قبلی بالاتر است. مقامهای آمریکایی معتقدند آتشبس به حکومت ایران فرصت داده بخشی از تجهیزات مدفونشده در حملات را بازیابی کند.
-
ترامپ برای بازگشایی تنگه هرمز، پرونده هستهای و موشکی ایران را موقتا کنار گذاشته است
گزارش دیگری از سازمان سیا نیز نتیجه گرفته [حکومت] ایران احتمالا میتواند تا چهار ماه دیگر بدون فروپاشی کامل اقتصادی در برابر محاصره آمریکا دوام بیاورد.
سیانان نوشت با وجود آتشبس، در روزهای اخیر نیروهای آمریکایی و ایرانی همچنان درگیر تبادل آتش بودهاند و عبور و مرور در تنگه هرمز تقریبا متوقف شده است؛ در حالی که هر دو طرف مدعی کنترل این آبراه هستند.
یک مقام ارشد اطلاعاتی آمریکا به سیانان گفت محاصره اعمالشده از سوی دولت ترامپ «تجارت ایران را قطع، درآمدها را نابود و روند فروپاشی ساختاری اقتصاد را تسریع کرده است.» این مقام همچنین گفت نیروی دریایی [حکومت] ایران «نابود شده» و رهبران جمهوری اسلامی در مخفیگاه به سر میبرند.
کاخ سفید نیز اعلام کرد عملیات نظامی و محاصره اقتصادی، همراه با شکافهای داخلی در ساختار قدرت ایران، توان تهران را برای ارائه مواضع واحد در مذاکرات کاهش داده است.
با این حال، منابع اطلاعاتی آمریکا به سیانان گفتهاند مجتبی خامنهای احتمالا از تصمیمگیریهای روزمره فاصله دارد و دسترسی به او محدود است. به گفته این منابع، فرماندهان ارشد سپاه پاسداران انقلاب اسلامی به همراه محمد باقر قالیباف، رییس مجلس شورای اسلامی، عملا اداره روزمره کشور و جنگ را در دست گرفتهاند.
این گزارش میافزاید پرسشها درباره وضعیت جسمی و میزان قدرت رهبر جدید جمهوری اسلامی، کار دولت ترامپ را برای مذاکره دشوار کرده است؛ زیرا هنوز روشن نیست چه کسی در ایران اختیار واقعی برای توافق نهایی را دارد.
مارکو روبیو، وزیر خارجه آمریکا، جمعه ۱۸ اردیبهشت گفت: «ساختار آنها همچنان بهشدت دچار شکاف و ناکارآمدی است و همین موضوع ممکن است مانعی برای مذاکرات باشد.»
-
تحریم تازه آمریکا علیه شبکه تامین فناوری نظامی جمهوری اسلامی در چین و هنگکنگ
سیانان همچنین گزارش داد ارزیابیهای اطلاعاتی آمریکا پیش از آغاز جنگ نیز پیشبینی کرده بودند که حذف رهبر پیشین جمهوری اسلامی لزوما به سقوط حکومت منجر نخواهد شد، زیرا جانشینان او نیز عمدتا از چهرههای تندرو و نزدیک به سپاه هستند.
بر اساس این گزارش، دولت ترامپ در هفتههای اخیر تلاش کرده از طریق مذاکرات به توافقی برای پایان جنگ برسد، اما اختلافات داخلی در ساختار قدرت ایران روند مذاکرات را پیچیده کرده است.
سیانان نوشت پیش از مذاکرات اسلامآباد، جیدی ونس، معاون رییسجمهوری آمریکا، از برخی کشورهای خلیج فارس درباره اینکه چه کسی در ایران اختیار واقعی مذاکره دارد، مشورت خواسته بود و برخی مقامهای منطقهای، قالیباف را موثرترین چهره جمهوری اسلامی در این زمینه معرفی کرده بودند.
قالیباف دور نخست مذاکرات با آمریکا در اسلامآباد را رهبری کرد، اما این مذاکرات بدون توافق پایان یافت و دور دوم گفتوگوها در پاکستان نیز برگزار نشد. ترامپ دلیل این شکست را «شکاف شدید در حکومت ایران» عنوان کرده بود.
سیانان در پایان نوشت دولت ترامپ همچنان میگوید آتشبس برقرار است و تهران در حال بررسی تازهترین پیشنهاد آمریکا برای پایان جنگ است.
منبع:ایران اینترنشنال