این موضوع در کتابی با عنوان Regime Change مطرح شده که با جزییات روایت می‌کند چگونه مسیر دیپلماسی در نهایت به کارزار نظامی علیه جمهوری اسلامی انجامید.

این کتاب که هفته جاری منتشر شده، ترامپ را رییس‌جمهوری توصیف می‌کند که تا آستانه آغاز عملیات همچنان معتقد بود دستیابی به راه‌حلی دیپلماتیک امکان‌پذیر است.

اما با متوقف شدن مذاکرات، او به‌تدریج به این نتیجه رسید که حکومت ایران در موقعیت آسیب‌پذیری قرار دارد.

جاناتان سوان و مگی هابرمن، نویسندگان کتاب، نوشتند ترامپ بارها به مشاورانش گفته بود «احساس خوبی» نسبت به کارزار نظامی علیه جمهوری اسلامی دارد و می‌خواهد «حکومت را از بین ببرد و بعدا درباره جزییات تصمیم بگیرد».

این کتاب که بر پایه گفت‌وگو با مقام‌های ارشد دولت آمریکا نوشته شده، روند بحث‌های کاخ سفید درباره دیپلماسی، تغییر حکومت ایران و اقدام نظامی را بازسازی می‌کند؛ از جمله ارزیابی سازمان اطلاعات مرکزی (سیا) مبنی بر اینکه اگر ایالات متحده تصمیم به هدف قرار دادن علی خامنه‌ای، رهبر جمهوری اسلامی، بگیرد، احتمال موفقیت این عملیات بالا است.

نقش ویتکاف و داماد ترامپ

بر اساس این روایت، استیو ویتکاف، فرستاده ویژه ترامپ در امور خاورمیانه و جرد کوشنر، داماد ترامپ و مشاور او، تقریبا تا زمان آغاز حمله، مذاکرات با مقام‌های حکومت ایران را در عمان و سوئیس ادامه دادند.

یکی از پیشنهادهای مطرح‌شده در مذاکرات، تامین رایگان سوخت هسته‌ای مورد نیاز جمهوری اسلامی برای تمام طول عمر برنامه هسته‌ای غیرنظامی بود.

هدف طرح این پیشنهاد آزمودن این مساله بود که آیا اصرار تهران بر غنی‌سازی اورانیوم ناشی از نیازهای انرژی است یا تلاشی برای حفظ مسیر بالقوه دستیابی به سلاح هسته‌ای.

در نهایت، ویتکاف و کوشنر به این نتیجه رسیدند که جمهوری اسلامی «در حال وقت‌کشی» است و مذاکرات را به امید پایان یافتن دوره ریاست‌جمهوری ترامپ طولانی می‌کند.

این ارزیابی ترامپ را متقاعد کرد که دیپلماسی به بن‌بست رسیده است.

نقش بنیامین نتانیاهو

هم‌زمان، بنیامین نتانیاهو، نخست‌وزیر اسرائیل، به ترامپ فشار می‌آورد تا علیه حکومت ایران دست به اقدام نظامی بزند.

او استدلال می‌کرد جمهوری اسلامی به گونه‌ کم‌سابقه‌ای در موقعیتی آسیب‌پذیر قرار گرفته و این فرصت ممکن است تکرار نشود.

در این کتاب آمده است نتانیاهو طرحی چهار مرحله‌ای به ترامپ ارائه کرد که شامل حذف رهبران ارشد جمهوری اسلامی، نابودی توان نظامی آن، سرنگونی حکومت و فراهم کردن زمینه تشکیل دولت جایگزین بود.

در چارچوب این پیشنهاد، نتانیاهو ویدیویی به ترامپ نشان داد که سناریوی دوران پس از جمهوری اسلامی را ترسیم می‌کرد.

او همچنین از برخی چهره‌هایی که می‌توانستند در دولت آینده نقش داشته باشند، از جمله شاهزاده رضا پهلوی، نام برد.

به نوشته این کتاب، این ارائه، توجه ترامپ را جلب کرد. با این حال، اگرچه او به امکان تحقق دو هدف نخست، یعنی هدف قرار دادن رهبران جمهوری اسلامی و نابودی توان نظامی آن، باور داشت، نسبت به عملی شدن مراحل بعدی، از جمله تغییر حکومت، مردد بود.

مخالفت رییس سیا و وزیر امور خارجه با تغییر حکومت

ترامپ در نهایت به این نتیجه رسید که مسائل مربوط به تغییر حکومت «مشکل خود آنها» خواهد بود.

با این حال، نویسندگان کتاب مشخص نکرده‌اند منظور او از «آنها» چه کسانی بوده‌اند؛ اسرائیل، مردم ایران یا طرف دیگری.

بر پایه این کتاب، ترامپ بر اهدافی تمرکز داشت که از نظر او دست‌یافتنی بودند؛ یعنی هدف قرار دادن رهبران حکومت و از بین بردن توانایی‌های نظامی آن.

این در حالی است که شماری از اعضای ارشد تیم امنیت ملی ترامپ نسبت به طرح نتانیاهو برای تغییر حکومت در ایران بدبین بودند.

جان رتکلیف، رییس سیا، این سناریو را «مضحک» توصیف کرد و مارکو روبیو، وزیر خارجه آمریکا، نیز آن را رد کرد و گفت: «این حرف‌ها مزخرف است.»

آخرین جلسه اتاق وضعیت

یکی از مهم‌ترین بخش‌های کتاب به آخرین نشست «اتاق وضعیت» کاخ سفید پیش از حمله اختصاص دارد؛ جایی که رتکلیف اطلاعاتی را به ترامپ ارائه کرد که نشان می‌داد مقام‌های ارشد جمهوری اسلامی قرار است در محل اقامت خامنه‌ای در تهران گرد هم آیند.

طبق این روایت، رتکلیف به ترامپ گفت اگر منظور از تغییر حکومت صرفا کشتن خامنه‌ای باشد، «احتمالا می‌توانیم این کار را انجام دهیم».

این کتاب همچنین از اختلاف‌نظرهای جدی در تیم امنیت ملی ترامپ پرده برداشت.

دن کین، رییس ستاد مشترک ارتش آمریکا، هشدار داده بود یک درگیری طولانی می‌تواند ذخایر تسلیحاتی آمریکا را کاهش دهد، بر موجودی موشک‌های رهگیر مورد استفاده برای حمایت از اوکراین و اسرائیل فشار وارد آورد، نیروهای آمریکایی را در معرض خطر قرار دهد و حفظ امنیت تنگه هرمز را دشوارتر کند.

جی‌دی ونس، معاون رییس‌جمهوری، نیز بار دیگر مخالفت خود را با اقدام نظامی اعلام کرد، اما به ترامپ گفت اگر او تصمیم به حمله بگیرد، از این موضوع حمایت خواهد کرد.

روبیو که از ادامه سیاست «فشار حداکثری» علیه جمهوری اسلامی حمایت می‌کرد، استدلال کرد که تغییر حکومت نباید هدف عملیات باشد.

او افزود: «اگر هدف ما تغییر حکومت یا ایجاد قیام باشد، نباید این کار را انجام دهیم.»

به گفته او، نابودی برنامه موشکی حکومت ایران «هدفی است که می‌توان به آن دست یافت».

در این کتاب آمده است که ترامپ پس از شنیدن دیدگاه همه مشاورانش، تصمیم نهایی را گرفت و گفت: «فکر می‌کنم باید این کار را انجام دهیم.»

بر پایه این روایت، ترامپ بعدازظهر روز بعد، زمانی که در حال عزیمت به ایالت تگزاس بود، دستور نهایی حمله را صادر کرد.

نویسندگان کتاب افزودند ۱۷ روز پس از آغاز جنگ، ترامپ را در دفتر بیضی کاخ سفید دیدند؛ در حالی که به جای نقشه‌های نظامی، تصاویر درختان افرا روی «میز رزولوت» او پهن شده بود.

ترامپ به آنها گفت: «دارم برای کاخ سفید درخت سفارش می‌دهم. من خوب بلدم درخت خوب بخرم؛ درخت افرا.»

در ماه‌های گذشته، تحلیلگران درباره این موضوع بحث کرده‌اند که آیا ترامپ از ابتدا قصد حمله به ایران را داشت یا دیپلماسی صرفا ابزاری برای خریدن زمان بود.

اما کتاب «تغییر حکومت» تصویری پیچیده‌تر ارائه می‌دهد؛ تصویری از رییس‌جمهوری که مذاکرات را تقریبا تا آستانه اقدام نظامی ادامه داد، بیش از پیش به غریزه خود اعتماد کرد و در نهایت تصمیم به حمله گرفت، بی‌آنکه پاسخی روشن برای آینده و آنچه پس از آن رخ خواهد داد، داشته باشد.