همه عمربرندارم سر از این خمار مستی </br>آیا خدا نیز، با «نرینه غاصب» کنار آمده است؟
 

همه عمربرندارم سر از این خمار مستی
آیا خدا نیز، با «نرینه غاصب» کنار آمده است؟

همنشین بهار

 
 

در اقلیم سلطانی جانوران

رسم این است:

بخور و یا خورده شو

لیک در ملک سلطانی بشر:

«تعریف» کن و یا «تعریف» شو

توماس سزاس

 

In the animal kingdom the rule is,
eat or be eaten;
in the human kingdom,
define or be defined

Thomas Szasz

 

چشم بگشا که جلوه دلدار ــ به تَجلی است از در و دیوار
  
در این گفتار اگرچه به کتب مقدس اشاره دارم اما قصدم ایرادات بنی اسرائیلی و یا ورود به یک بحث مذهبی (به معنی دقیق کلمه) نیست. دوست دارم شما را به سفره‌ پرسش هایی که جلوی خودم نیز سبز شده، دعوت کنم. مگرنه اینکه ارزش و اهمیت پرسش، بالاتر از پاسخ است؟
     

پوسته را بشکنیم و مغز را دریابیم.

 

کاری نداریم که ما خدا را ساخته ایم یا خدا ما را، اما، فاتحه اش را خوانده باشیم نیز حکایت همچنان باقی است.

«آفریده»ای بود که «آفریدگار»ش را به بند كشید و شقاوت و اسارت و ازخود بیگانگی را توجیه‌ کرد؟ یا، آن «دوست»، که نزدیکتر از من به من است، نه معلول ترس و جهل بشر اولیّه در برابر طبیعت اسرارآمیز، نه مخلوق ذهن ساده در برابر جهان پیچیده، نه روح این جهان بی روح، «راز رازها» و قانونمندی قانونمندی ها است؟ (در هر دو حال)،کنج ذهن مان سایه انداخته است، پیش از ما بوده و حالا حالاها هم خواهد ماند!

 

در هیچ زبانی، ضمیر مونث، قبل از ضمیر مذکر نیامده است.

 

چرا آیات قرآن هنگام یادآوری خداوند، ضمیر مذکر  Masculine  به کار می‌بَرد؟

به چه دلیل وقتی از خدا حرف می‌زند، کلمه « هُوَ » را که یک ضمیر مفرد غایب مذکر است به کار می‌بَرد:  « هُوَ » = او

نه فقط قرآن، تورات و انجیل نیز چنین است. برای خدا از ضمیر HE  و نه SHE  استفاده می‌شود بطوریکه سر و صدای «فمینیست های معتقد» در آمده که این دیگر چه صیغه ای است، برای چی خدا مذکر است؟...

 

 Why God is Masculine?

If God is One and God is He, Why God is Not She ?

واقعش این است که زبان رایج دنیا، اساساً زبان مرد است و نه زبان زن. 

در هیچ زبانی، ضمیر مونث، قبل از ضمیر مذکر نیامده، همیشه ضمیر مذکر، خودش را جلو می‌اندازد!

اصلاً مرد در مرکز ساختمان گرامری زبان آقایی می‌کند. آیا همین نکته بازتابی از سلطه مرد در جامعه  و سمبلیزه کردن آن در خود زبان نیست؟

توجه کنیم که بر خلاف بسیاری از زبانها از جمله عربی، در زبان فارسی، ضمیر مذكر و مونث نداریم. شاید به همین دلیل کسانی که تنها قرآن را با ترجمه فارسی خوانده اند، متوجه نشده اند که ضمیر خداوند در قرآن ضمیری مردانه (مذکر) است.

«او» در زیان فارسی برای زن و مرد (هردو) به کار می‌روَد. اینکه در زبان زردشتی مشیه (مذکر) و مشیانه (مونث) بوده و از شش امشاسپند دین زرتشت٬ سه تا ضمیر مذکر و سه تا ضمیر مونث داشتند، داستان دیگری است.

***

زبان‏های فرانسه، انگلیسی، روسی، آلمانی، هلندی، یونانی، اسپانیایی، ایتالیایی، عبری...پشتو، الویری، سنگسری، سیوندی، کردی (کرمانچی و اوراماناتی)،...همه مذکر و مونث دارند.

توجه کنیم که تفاوت لفظ مونث و مذكر، یكی هم در این است كه مؤنث اعم از آنكه به انسان گفته شود یا به هرچیز دیگر، تاثیرپذیر است و خودش فاعل و موثر نیست. (اشاره صرفاً به تفاوت لفظ دارم.)

 

مگر خداوند مرد است؟

 

در قرآن ۴۲۸ بار ضمیر « هُوَ » به کار رفته و جز موارد انگشت شماری، بقیه همه به خداوند اشاره دارد. (معنای آیات زیر را به عمد ننوشتم چون بحث ما را عوض می‌کند.

تأکیدم روی « هُوَ » در آیات است که یک ضمیر مفرد غایب مذکر  است. برای نمونه «هُوَ  اللَّهُ أَحَدٌ»، یعنی او (ضمیر مذکر برای خدا)، خدای یگانه و یکتا است.

شمار اندکی از  نمونه ها:

قُلْ هُوَ  اللَّهُ أَحَدٌ  (سوره الاخلاص آیه ۱ )

هُوَ السَّمِیعُ الْعَلِیمُ (سوره البقرة آیه ۱۳۷ )

هُوَ خَیرُ النَّاصِرِینَ (سوره آل عمران آیه ۱۵۰)

لاَّ تُدْرِكُهُ الأَبْصَارُ وَ هُوَ یُدْرِكُ الأَبْصَارَ وَ هُوَ اللَّطِیفُ الْخَبِیرُ

 (سوره الانعام آیه ۱۰۳)

هُوَ یُحْیی وَ یمِیتُ وَ إِلَیهِ تُرْجَعُونَ (سوره یونس آیه ۵۶ )

هُوَ عَلَى كُلِّ شَیءٍ شَهِیدٌ (سوره سبا آیه ۴۷ )

هُوَ ُوَ الَّذِی أَرْسَلَ رَسُولَهُ بِالْهُدَى وَ دِینِ الْحَقِّ

(سوره الفتح آیه ۲۸)

در ترجمه فارسی قران «  هُوَ   » را «او» ترجمه می‌کنیم اما در عربی هُوَ «او» به طور خاص «مذکر» (masculine ) است.

در «نهج البلاغه»، (و صحیفه سجادیه) هُوَ (او = ضمیر مذکر غایب) کمتر به خدا اشاره دارد.

نهج البلاغه/ خطبه ۲۲۷  

فاطِرَ النَّمْلَةِ هُوَ فاطِرُ النَّخْلَةِ،

آفریننده مورچه همان آفریننده نخل خرما است.

جهنّم مؤنث است! ...  و جالب اینکه «مرگ» یا «روز عید»، مذکر.

نهج البلاغه/ نامه ۲۷  

اِنْ فَرَرْتُمْ مِنْهُ اَدْرَکَکُمْ، وَ هُوَ اَلْزَمُ لَکُمْ مِنْ ظِلِّکُمْ،

اگر فرار کنید شما را خواهد یافت، مرگ از سایه شما با شما همراه تر است،

 

مگر خدا مرد است؟

مگر عاری از هر نوع جنسیت نیست؟ چرا در اینگونه آیات و نمونه های مشابه از کلمه « اللَّهُ» که  اسم خاص نیز هست، به جای «هُوَ» استفاده نشده؟ قرآن به زبان عربی است. ضمایر و حتی بعضی کلماتش در  باره زن و مرد از هم جدا است پس چرا از ضمیر مفرد مذکر برای خداوند استفاده شده؟ مگر خداوند مرد است؟ 

در کلماتی از قرآن مثل عِندَهُ، عَلَیهِ، مِنْهُ و... از ضمیر پیوسته  مذکر « ةِ   »، استفاده شده که اشاره به خدا است.

 می‌توان سر و ته این بحث را با کلام «سعدی» سر هم آورد و گفت: او برتر از  خیال و قیاس و گمان و وهم  ما است. می‌توان با اشارات نهج البلاغه یا قران، سئوال را فرو گذاشت و پی کار خود رفت...

هر صفتى گواه این است كه غیر موصوف است، و هر موصوفى شاهد آن است که غیر صفت است... كُلِّ صِفَة اَنَّها غَیرُ الْموْصُوفِ، وَ شَهادَةِ  كُلِّ مَوْصُوف اَنَّهُ غَیرُ الصِّفَةِ .  (نهج البلاغه خطبه یکم)

احَد است و صمَد است... سُبْحَانَ رَبِّكَ رَبِّ الْعِزَّةِ عَمَّا یصِفُونَ / پروردگار عزت و قدرت از توصیف هاى بى اساس مُبّرا است...

 می‌توان پای ویژگی زبان عربی را به میان کشید و پرسش مزبور را مُشرکانه انگاشت، به دیوار کوبید و گفت: فضولی موقوف! 

·       آوردن ضمیر مذکر، ربطی به صفات مردانه ندارد.

·       زبان عربی به علت نداشتن ضمیر خنثی، هر چیزی که فارغ از جنسیت باشد را با ضمیر مذکر می‌آورد. زبانهای دیگر هم چنین است، برای مثال زبان فرانسه،

·       طبق دستور زبان عربی، لفظی كه مؤنث  حقیقی و یا مجازی نبوده و یا لفظاً مؤنث نباشد مذكر محسوب شده و مانند مذكر با آن  برخورد می‌شود و پیش از اسلام هم سابقه داشته است.

·       مواردی كه مذكر و مؤنث ندارد و لفظاً نیز  علامت تأنیث بهمراه ندارد، حكم مذكر دارد، لفظ «الله» (خدا) از این قبیل است و ربطی هم به جنس مذکّر و مؤنّث ندارد.

 «روز»، مؤنث و «شب»، مذكر است. «ماه»، مذکر و «خورشید» مونث است، در حالیكه هیچکدام مذكر و مونث حقیقی نیستند. (توجه داشته باشیم که مذکر و مونث گرامری و «نحو»ی، با Gender و جنس به مفهوم زیست شناسی تفاوت دارد.)

  • در کلام و ادبیات عرب از ضمایر یا صیغهء مذکر استفاده زیاد می‌شود و تنها یک مورد آن برای جنس مذکر (مردان) به کار می‌رود.  بگذریم که گاه با  توجه به لفظ، ضمیر مذکر به کار می‌رود، در حالی که شاید منظور جنس مؤنث باشد،
  • گاهی استفاده از ضمیر مذكر، به خاطر عُرف گفت‏وگو و محاوره است، و تا هنگامى كه دلیلى خاص نباشد، فرهنگ محاوره معناى عام را مى‏فهمد. مثال آیه ۱۵۱ سوره بقره:

«كَما اَرسَلنا فیكم رَسوُلاً مِنكم یتلُوا علیكم آیاتِنا و یزكّیكُم و یعلّمُكم الكتابَ و الحكمةَ و یعلّمكُم ما لم تَكونوا تَعلمونَ

 او كسى است كه در میان شما پیامبرى از خودتان فرستاد تا نشانه‏هاى ما را بر شما بخواند و شما را پاكیزه سازد و كتاب و حكمت به شما بیاموزد و آنچه را نمى‏دانستید به شما بیاموزاند.

با اینکه مخاطبین پیامبر تنها مردان نبوده اند در آیه مزبور ضمیر جمع مذكر سالم «كُم» به کار رفته است.  

·       اگر براى موارد خنثی، ضمیرى مشخص شود، مشكلات زیادی پیش می‌آید. در آن صورت زبان عربى، از فصاحت و زیبایی می‌افتد. از همین رو ضمیر ویژه براى خدا نیاز نیست و خلاصه اعتراض بی مورد است!

 

آیا قرآن مغلوب نگاه مردسالارانه متداول در فرهنگ زمانه خویش نشده است؟

 

گرچه به رُخ کشیدن «خدای انسان وار» قرآن، نکته ای قابل تأمّل است امّا، آیا واقعاً «تنها» به خاطر حفظ قوانین زبان عربی است که از ضمیر مذکر برای پروردگار استفاده شده؟ آیا قبیله نشینان عصر پیامبر از فرهنگی غنی برخوردار بوده اند ؟ و اگر نه، آیا فرهنگ عصر جاهلی، تأثیرات خود را بر زبان نگذاشته است؟ به عبارت دیگر آیا قرآن، مغلوب نگاه مردسالارانه متداول در فرهنگ زمانه خویش نشده است؟

آیا با توجه به چیرگی شمایل مذكر به مونث در ادبیات عرب، پیامبر، نظام زبانی مخصوص مخاطبین خود را بر نگزیده است؟ و از همین جا نتیجه نمی‌گیریم که قرآن ، (قران به یک معنی «کلام الله»)، «کتابِ نبی» هم هست؟ و دراینصورت آیا قرآن نمی‌توانست «قرآن تر» از این باشد که هست؟! و....و...

اگر محمد بن عبدالله، عمر کمتر و یا بیشتری می‌کرد و در نتیجه با مسائل و حوادث کمتر یا بیشتری روبرو می‌شد ، مسلما حجم قرآن متفاوت می‌بود و قرآن این نبود که هست.

اگر مردم هم عصر وی برخی پرسش های سطحی را از پیامبر نمی‌پرسیدند که وی ناچار به پاسخ باشد و اگر مخاطبین به جای پرسیدن از ماههای حرام و اهله و حیض زنان و...سئوالات هوشمندانه تری می‌پرسیدند، اگر برای مثال شجاعت زیر سئوال بردن آنچه در رابطه با اسرای بنی قریظه روی داد را - داشتند...اگر می‌توانستند از تعریف صوری کلماتی چون کافر و نجس و...عبور کنند و «کل مشرکین نجس» را آگانه نقد کنند...اگر محمد نه در عربستان سعودی و نه در سال فلان، بلکه در زمان و مکان دیگری با مسائل و مخاطبین دیگری بدنیا می‌آمد...اگر و اگر... مسلما قران این نبود که هست... 

بگذریم و به بحث مذکر و مونث برگردیم.

***

جالب اینجا است که «ابن ابی الحدید» گفته است: با توجه به آيه ۳۶ سوره آل عمران «وَلَيْسَ الذَّكَرُ كَالأُنثَى» یعنی مذکر بر مونث سر است، خداوند یقیناً اشرفیت را انتخاب  می‌كند و نمی‌شود غیر اشرف باشد!

آیه‌الله مکارم آیه را اینگونه توجیه فرموده اند:(دختر نمى‏تواند وظيفه خدمتگزارى معبد را همانند پسر انجام دهد.)

***

خود اینگونه توجیهات زار می‌زند که بسیاری از آیات قرآن، مربوط به شرایط و زمان و مکان «خاص»ی است.

 

خدای عهد عتیق و عهد جدید نیز مردانه است.

 

قرآن را رها کنیم و سراغ Holy Scripture  (تورات وانجیل... .)، برویم.

خدای عهد عتیق و عهد جدید نیز مردانه است انگار هر جا می‌رویم آسمان همین رنگ است!**

آیا جنس مذکر میدان دار الهیات مسیحی است؟  آیا «تئوس»،  «خدای مذکر» نیست؟  و آیا «تئوس» با «تئولوژی» (دانش الهیات) هم‌ریش و هم ریشه نیست؟

مگر نه اینکه زبانی که در مسیحیت برای توصیف خدا به کار رفته،

مطابق با خدای مذکر (god - male) است؟

آیا خداوند با (He) و  (His ) و ضمیر سوم شخص مفرد مذکر توصیف نشده؟ «اب» و «ابن» و «روح القدس» جز مذکر است؟

کتاب عهد عتیق (تورات / سفرِ پیدایش ۱-۲۷)،  اشاره دارد به اینکه خداوند انسان را شبیه خویش آفرید... در کتاب مقدس خدا با ضمیر مذکر، مشخص شده است.

بخش های زیر که به «سفر پیدایش» و انجیل/ متی و یوحنا اشاره شده به روشنی روی «مذکر» بودن خدا، مسیح و روح القدس انگشت می‌گذارد:

God as Masculine

1. God reveals Himself as masculine, not feminine. God is the eternal Father and the eternal Son, the Holy Spirit is also addressed as “He,” and Jesus Christ is a male. (Matt. 1:25; 28:19; J John. 5:19; 16:13)

“So God created man in his own image, in the image of God he created him; male and female he created them.”  —Genesis 1:27

اگر خدا مرد است و مرکز و محور، په یکه تاز بودن «مرد» در خانواده مُهر شرعی نمی‌خورد و خاطرات پدر شاهی سر از گور در نمی‌آورد؟

آیا به همین دلیل است که فمینیست های باورمند، تئولوژی فیمینیستی (Feminist Theology)، و «الاهیات خدای مونث» را به رُخ می‌کشند؟ و به تفسیر مجدد کتبی مقدس روی می‌آورند؟

من اکنون می‌فهمم که چرا آنان در پیِ اثبات آنند که کتاب مقدس توسط «نرینه غاصب»! تصاحب شده است. حرف آنها که باید انجیل زنانه را که گویا گم و گور شده، رفت و پیدا کرد، مفهوم است.

کتاب هایی که از کتب مقدس برداشت فمینیستی دارند به زور سریشم هم شده می‌خواهند ثابت کنند که اب و ابن و روح القدس سرشت زنانه دارند!

کتاب هایی چون  The Biblical Imagery of God as Female حلوا حلوا می‌شود و خیلی ها دنبال این هستند که (در نیویورک)، تندیس مسیح پیامبر را (که باید حتماً مونث باشد)، بر یک صلیب به کرسی بنشانند!

 حرف حساب «فمنیست های الهی» این است:

درست است که معمولا معناى یك كلمه با تكیه بر روابط معنایى‏اش با دیگر كلمات به كار رفته در همان بافت معین مى‏شود،  اماّ، هنوز هم معناى ریشه‏شناختى نقش عمده‏اى در بررسیهاى مربوط به تاریخ زبان و ادبیات دینى ایفا مى‏كند.

«ریشه‏شناسى‏» واقعى آن است كه تحول آوایى، املایى و معنایى یك واژه در تاریخ تا دوردست‏ترین زبان مورد بررسى، كه این واژه از آن برگرفته شده، مطالعه شود.

گروهی از آنان توجیه می‌کنند که چون مسیح (در حقیقت) با کلیسا یکی شد یعنی با کلیسا ازدواج کرد، پس مذکر محسوب می‌شود!

می‌گویند ما حق این «تفسیر به رأی» را داریم چون به پروردگار ایمان داریم و حقیقت مذهب را باید از دل مجموعه ای از افسانه و استعاره و سمبل...بیرون کشید.

 

گیلگمش به دنبال مرگ دوستش «انکیدو» از غربت این عالم، می‌نالد.

 

از جمله روکم کنی های معترضین خدای غاصب نرینه !  اشاره به بخش ۲۳ فراز ۳۷ در انجیل «متی» است: (در متن اصلی به ضمیر مونثِ her اشاره شده و در ترجمه فارسی برجسته نمی‌شود.)

ای اورشلیم‌، ای اورشلیم که‌ قاتل‌ انبیاء  و  سنگسار كننده‌ مرسلین‌ خود هستی‌، چند كَرَّت‌ خواستم‌ اطفال‌ تو را جمع‌ كنم‌،  چنانكه‌ مرغ‌ جوجه‌های‌ خویش‌ را زیر بالهای‌ خود می‌گیرد و نخواستید...

"O Jerusalem, Jerusalem, you who kill the prophets and stone those sent to you, how often I have longed to gather your children together, as a hen gathers her chicks under her wings, but you were not willing." (Matthew 23:37)

 آنان به حماسه گیلگمش، جایی که گیلگمش به دنبال مرگ «انکیدو» دوست نازنین اش از غربت این عالم، می‌نالد، اشاره می‌کنند که گیلگمش همانند زنی ماتم زده زار زار می‌گرید:

 

It is for Enkidu, my [friend], that I weep, Moaning bitterly like a wailing woman,

(Speiser, VIII ii 3, p. 87)

از اینگونه موارد در رمان های معاصر هم می‌توان یافت.

جایگزینی مذکر و مونث، و نیز نقش استعاره ها را در زبان، عنوان می‌کنند. منظورشان این است که خدا یا مسیح و روح القدس گرچه با ضمیر مذکر  he  نوشته می‌شود اما این موضوع خدای مذکر را اثبات نمی‌کند و می‌بایست به قواعد علم «نحو» و گرامر زبان و...توجه داشت و بارِ معنی کلمات کتاب مقدس را فهمید و سراغ ریشه کلمات را گرفت.

در ۴ نمونه زیر (از چند کتاب رمان)، می‌بینیم جای مونث و مذکر یعنی جای  She و  He  عوض شده و حتی مرد، آبستن می‌شود!

این مثال ها همه برای این است که می‌خواهند نشان دهند که مذکر بودن خدا غیرواقعی است. مونث و مذکر می‌تواند جایش عوض شود و آب هم از آب تکان نخورد!

 

        She's a better man than he. ( Margaret Arnold, Lament for a Lady Laird)

        "He would be pregnant with her." (Michael Ondaatje, The English Patient)

        "The dispatch of the layout left him in a sort of postpartum depression."

(Leonard Sanders, In the Valley of the Shadow)

        "Feeling like Judas Iscariot, Mrs. Kate Carpenter gave Barbara... the home phone number." (Mary Higgins Clark, Let Me Call You Sweetheart)

 

 (البته منظور از better man مرد نیست، می خواهد بگوید اگر مرد بودن محک است، آن زن مردتر است...)

می‌توان به گفتگوی سقراط و افلاطون هم اشاره کرد که سقراط خودش را به زن قابله (ماما) تشبیه می‌کند:  Plato Theaetetus 150C  

آنان با استناد به جملات زیر (از انجیل متی = کتاب مقدس)، که به «زایش و به دنیاآوردن» گوشه زده، به جای «پدر مقدس»، از «مادر مقدس» و خدای زنانه دَم می‌زنند.

 

اسامی‌خداوند، در زبانهاى هندو اروپایى و زبانهاى سامى مذكر است.

 

        "Everyone who is doing righteousness has been born of him." 1 John 2:29 

        "Everyone who has been born of God does not sin." 1 John 3:9 

        " Everyone who loves has been born of God and knows God." 1 John 4:7 

        "Everyone who is believing that Jesus is the Messiah has been born of God." 1 John 5:1 

        "Everyone who has been born of God overcomes the world." 1 John 5:4 

        "Everyone who has been born of God does not sin, but the One begotten of God keeps him." 1 John 5:18

 

فراموش می‌شود که حتی اسامی‌خداوند، در زبانهاى هندو اروپایى و زبانهاى سامى مذكر است. (در مورد ادیان شرقی غیر توحیدی نظیر بودیسم، تائوئیسم و هندوئیسم...آشنایی ندارم. از دوستی شنیدم در مورد خدا «او»ی مونث و مذکر ندارند.)

برخی از اسامی‌خداوند را نگاه کنیم:

 Father ، LORD،  King ، الله، رحمان، رحیم، کافى، کریم، هادی، نصیر، کبیر، خبیر، مجید، قدرت، قادر، مستعان، مانع، دافع، رافع، صانع، نافع، سامع، شافع، عاصم، حنان، منان، دیان، برهان، سلطان...

 

ال / الوهیم / ادونای / یهوه / هگاووه / یوصِر هكل / ال هتیشباحوت / شومر ییسرائل‌ /ماگن آوراهام /  مِلِخ ملخِه همِلاخیم / هشامییم / هقادوش باروخ هو / ریبونو شل عولام / هارحمان / هماقوم / اوینو شبشامییم / تمیرا دـ تمیرین / عتیقاد ـ عتیقین / سیبت كل هسیبوت (مسبب الاسباب) / عیلت كل هاعیلوت / اِن سوف / اهیه اَشِر اهیه...

هروسپ توان (به معنی توانای مطلق)  / پانه (پاسبان) /  هروسپ توم (وجود کل) /انوشَک (بی مرگ) / اتَرس (بی ترس و بیم) / آدرکبریت توم (فروزنده کل آتش‌ها)...

نام هااساساُ «مذکر» است. حتی نام عبری الوهیم که ریشه اش مونث است، علامت جمع مذکر دارد.

نام هایی را که افراد برای فرزندانشان می‌گذارند، (و به نوعی بخشی از اسامی خدا را دارد)، نگاه کنیم:

یدالله، سیف الله،عبدالله، فضل الله، حشمت الله، عزت الله، نصرت الله... خداداد، خدابخش، خداكرم، و یا  عبدالمجید، عبدالحمید، احسان، جلال، جمال،... (کدام‌شان اسم زن بود؟)

البته در دوران «مادرشاهی» و «زن سالاری» و اساطیر یونان، خدایان زن وجود داشته و وجود «الهه»ها واقعی است اما باز حرف اول را امثال «زئوس» و «هرکول» و «تایتان» و «و لکان» می‌زنند و موسیقی و باروری و امثال آنها به عهده الهه ها سپرده می‌شود.

درست است که آریائی های قدیم بیش از ۵۰۰۰ سال پیش  خدای مونث خویش را نیایش می‌کردند، اما این عمومیت نداشت.

نه تنها خدا مذکر است، جبرئیل و میکائیل و عزرائیل  هم، مذکر هستند.

فراموش نکنیم که زبان آفرینش در تمامی‌ مذاهب، بر پایه آفرینش مرد بنا شده است.  بنا بر روایت کتاب مقدس اول بار آدم و سپس حوا (آنهم از دنده چپ آدم) به دنیا می‌آید. یعنی دنبالچه او است! آیا دنده چپ، استعاره ای از گمراهی و نقص است؟ آیا معادل شكم مادر است و به این ترتیب آدم خود پدر و مادر حوا محسوب  می‌شود؟ یا آنطور که دکتر شریعتی اشاره داشت (چون قلب، سمت چپ بدن آدم است)، منشاء حوا، قلب آدمی و در یک کلام «عشق» است؟

 

بخش هايی از انجيل «متی» و «يوحنا» که به  خدای مذکر اشاره صريح دارد .
   

Matt.  ۱:۲۵

and did not know her till she had brought forth her firstborn Son. And he called His name JESUS .

Matt.  ۲۸:۱۹

Go therefore and make disciples of all the nations, baptizing them in the name of the Father and of the Son and of the Holy Spirit ,

John  ۵:۱۹

Then Jesus answered and said to them, “Most assuredly, I say to you, the Son can do nothing of Himself, but what He sees the Father do; for whatever He does, the Son also does in like manner .

John  ۱۶:۱۳

However, when He, the Spirit of truth, has come, He will guide you into all truth; for He will not speak on His own authority, but whatever He hears He will speak; and He will tell you things to come .

 
وقتی «غبار غصه بر آيينه ها فرود  آمد»
  

وقتی «غبار غصه بر ايينه ها فرود آمد» و «عربِ منهایِ اسلام» در سرزمين ما هر اسبی که داشت تاخت، زبان فارسی نيز زخمی ‌شد...

علاوه بر هجوم واژه های غير فارسی، علامت جمع مونث سالم «ات »، و نشانه های تانيث اسم: «تاء»، «الفِ مقصوره»، و «الفِ ممدوده») زبان فارسی را زغنبوت کرد.

قاعده‌صفت و موصوف، يعنی همگامی‌ موصوف مونث با صفت مونث (که برای خودشان مفيد بود)، به ماهم زورچپان شد و متاسفانه چهار مقاله عروضی، آنرا باب کرد.

جز در قرن ششم، که نثر فارسی تحت تأثير زبان عربی قرار داشت، چنين قاعده‏ای در زبان فارسی مرسوم نبود. مثال ها کم نيست:

ملوک ماضيه، قرون خاليه، قوه قضائيه، وزارت خارجه، تحصيلات عاليه، دوره متوسطه، متون قديمه، قانون مصوبه، پرونده مختومه، بانوی محترمه، نامه شريفه، کاغذ باطله، هيئت تحريريه، هيئت حاکمه، وسايط نقليه، اعمال شاقه، امور خارجه، روابط حسنه، ارواح خبيثه، احترامات فائقه، قوه قضاييه، مکه معظمه، مدينه منورّه، خواهران محجبه...

کار از مونث کردن صفات گذشته ، با استفاده نابجا از تای تانيث عربی نوع مونث بسياری از کلمات نادرست رواج يافته و آن ها نيز در کنار نوع مذکر خودش استفاده می‌شود:

جد و جده، حاجی و حاجيه، خال و خاله، دلال و دلاله، رييس و رييسه، رقاص و رقاصه، زوج و زوجه، عم و عمه، مدير و مديره، شاعر و شاعره، محبوب و محبوبه، معشوق و معشوقه، ملک و ملکه، نديم و نديمه، والد و والده...

متاسفانه با همين قاعده اسم ها و صفاتی نيز در فارسی جعل شده که فقط برای زنان به کار می‌روند و بی رودربايستی بوی تحقير می‌دهد: ضعيفه، سليطه، معروفه، مخدره...

استفاده از صفت عربی "مربوطه" هم مُدِ روز شده! کلمه مزبور در عربی صفتی مونث است و در اين زبان فقط برای موصوف مونث به کار می‌رود. اما ما آنرا همين طور الله بختکی استفاده می‌کنيم. (چه عربی باشد، چه فارسی، چه در عربی مونث باشد چه مذکر، چه مفرد باشد و چه جمع) در ترکيب با «مربوطه» به کار می‌بريم و پُز هم می‌دهيم که خيلی فصيح حرف می‌زنيم و می‌نويسيم:

رييس مربوطه، قانون مربوطه، پرونده مربوطه، گزارش مربوطه. دستگاه مربوطه. کشورهای مربوطه...

ضمير مذکر (يا مونث) لزوما به جنسيت مربوط نيست.

زبان شناسان مطرح می‌کنند که ضمير مذکر (يا مونث) لزوماً به جنسيت (آنگونه که ما فکر می‌کنيم) مربوط نيسيت. مثلاً در زبان آلمانی  die Sonne (خورشيد) مونث است اما در فرانسه مذکر  le Soleil ..

ابهام گرامری وقتی روشن می‌شود که بدانيم مثلاً نمونه زير نه مونث، بلکه خنثی است!! در حاليکه به زن اشاره دارد.

 das Mädel ,  das Mädchen  مثال ديگر:

در انگليسی (چايلد child ) مثل آلمانی das Kind  ضميرش (It ) است! يعنی نه مذکر و نه مونث!

 »If you always give a child what it wants, you will spoil it 

 

اين شام صبح گردد و اين شب سحر  شود.

 

در پايان اين «کفرنامه»، بايد اعتراف کنم با اينکه ميله ها در درون من است و از دست خودم کلافه هستم، قلبم با «قبَس»ی که چون شمع می‌سوزد نيز، دمخور است. «قبس»، آتش و روشنايی است که با ظلمت و سرما می‌ستيزد.

در زندان های پيش و پس از انقلاب بزرگِ ضدِ سلطنتی با قرآن همنشين بودم و پيش از فرارم از زندان ــ قبل از آن اسيرکشی و «مه بانگ» سال ۶۷ که دارها برپا شد ــ قرآن را تا سوره لقمان ترجمه کردم و البته با اينکه حاصل کارم را مجبور شدم سر به نيست کنم امّا کار دستم داد و به خاطر همين جرم بارها بازجويی شدم...

آن همدمی‌ مرا صبر و پايداری و بردباری می‌داد. با شجاعت و صداقت می‌گويم برای من نه مَخّدر ذهن و روح، نه عامل از خودبيگانگی و ناپرسايی، نه جواز به دارکشيدن پاک ترين جوانان ميهنم...، بلکه نردبان پرسش و بينش بود، و  به من ايستادگی می‌بخشيد تا به «زاهدان ظاهرپرست»، ستمگرانی که با جلوه در منبر و محراب، کلمات طيبه را به صليب جور و جهل کشيده بودند، آری نگويم و در ضمن گامی ‌از کفر و دين فراتر نهم و خدای صبور و غيور  را نيز برتر از سئوال ندانم و به اين باور برسم که بايد درهای پرسش را گشود و اگر باز ننشود شکست.

همانجا فهميدم طرح پرسش های تازه برتر از دلخوشی به پاسخ های کهنه است و بايد با شجاعت تمام تيرگی را به چالش گرفت.

می دانم که نفرين ها و آفرين ها همه بی اثر است و هيچ انسانی، هيچ گروه و سازمانی، هيچ حکومتی و هيچ دستگاه فکری برتر از سئوال نيست و جز به آن يگانه، به هيچ دوگانه و بيگانه ای نبايد امید و هراس داشت.

به قول «نيکوس کازانتزاکيس»

آزادگی، آزادگی...نه اميدی به کسی و نه، هراسی

Δεν ελπὶζω τὶποτα. Δεν φοβοὺμαι τὶποτα. Εὶμαι ελεὺθερος 

دن / اِل پی ژو / تی پوتا

دِن / فووامه / تی پوتا

ايمه / اِله ِفتِروس

در حاليکه غرق در آلودگی و روزمرگی هستم، دست نياز به سوی آن بی نياز دراز می‌کنم و در اوج عزت نفس می‌خواهم ايستادگی ام بخشد و مرا اسير خود نکند. اللَّهُمَّ صُنْ وَجْهی بِالْيسارِ، وَ لاتَبْذُلْ جاهی بِالاْقْتارِ...

ايمان دارم «اين شام صبح گردد و اين شب سحر شود»

 ***

همه عمر بر ندارم سر از اين خمار مستی

که هنوز من نبودم که تو در دلم نشستی

تو نه مثل افتابی که حضور و غيبت افتد

دگران روند و آيند و تو هم چنان که هستی

 

همنشین بهار

hamneshine_bahar@yahoo.com 

منبع:پژواک ایران


همنشین بهار

فهرست مطالب همنشین بهار در سایت پژواک ایران 

* ۶۰۰ ویدئو و مقاله... لحظه‌هایِ بودن Moments of Being [2018 Dec] 
*عهدنامه‌های ایران در عصر قاجار (8) Treaty of Paris 1857 معاهده پاریس [2018 Dec] 
*پای سخن «آذر بی‌بی»(آذر قشقایی) - به یاد بهمن  [2018 Nov] 
*لو رفتن خانه زعفرانیه ۱۹ بهمن سال ۶۰  [2018 Nov] 
*عهدنامه‌های ایران در عصر قاجار (۷) Treaties of Erzurum قرارداد ارزنه‌الروم [2018 Nov] 
*تاریخ جهان از ماموت تا فیسبوک (66) جنگ جهانی اول یکی از برجسته‌ترین رخدادهای تاریخ بشر [2018 Nov] 
* عهدنامه‌های ایران در عصر قاجار (۶) قراردادِ نوامبر ۱۸۱۴ (عهدنامهٔ تهران)  [2018 Nov] 
*گفت‌و‌شنود با هدایت‌ متین ‌دفتری(۱) اگر حقوق رعایت نشود زندگی هم باطل است [2018 Oct] 
*گفت‌و‌شنود با خانم هایده ترابی - استوانه گِلی کورش واقعیت دارای حقیقت‌های گوناگونی است  [2018 Oct] 
* مدیحهِ کورش، یا لعنت‌‌نامه برای نَبونَئیدوس  [2018 Oct] 
*عهدنامه‌های ایران در عصر قاجار (۵) معاهده صلح ترکمانچای [2018 Oct] 
*عهدنامه‌های ایران در عصر قاجار (۴) عهدنامهٔ گلستان Гюлистанский договор [2018 Oct] 
*عهدنامه‌های ایران در عصر قاجار (۳) Anglo-Persian Treaty of 1812 عهدنامهٔ مُفَصّل  [2018 Oct] 
*دکتر علی شریعتی و مکتب فرانکفورت  [2018 Oct] 
*تاجگذاری «شاهنشاهِ اسلام‌پناه» [2018 Oct] 
*گفت‌و‌شنود با هدایت‌ متین ‌دفتری(1) اگر حقوق رعایت نشود زندگی هم باطل است [2018 Sep] 
*عهدنامه‌های ایران در عصر قاجار (۲) Preliminary Anglo-Iranian Treaty قرارداد مُجمَل (عهدنامهٔ مقدماتی) [2018 Sep] 
*داستان عاشورا، آلوده به خرافه و افسانه است  [2018 Sep] 
*عهدنامه‌های ایران در عصر قاجار (۱) Treaty of Finckenstein پیمان فینکنشتاین  [2018 Sep] 
*غبارزدایی از آینه‌ها فایل صوتی جعفر شریف امامی؛ شب قبل از ۱۷ شهریور ۵۷ [2018 Sep] 
*غبارزدایی از آینه‌ها - عهدنامه ۱۹۷۵ الجزایر Algiers Agreement + متن کامل قرارداد  [2018 Sep] 
*تاریخ جهان دادگاه جهان است (۱۴) بابوف و جنبش بابوفیسم Babeufism  [2018 Sep] 
*بیژن هیرمن‌پور و تاریخچه فدائیان  [2018 Sep] 
*عهدنامه مودّت بین ایران و ایالات متحده  [2018 Aug] 
*تاریخ جهان دادگاه جهان است (۱۳) داستانِ «پایان قرن» Fin de Siècle  [2018 Aug] 
*تاریخ جهان دادگاه جهان است (۱۲) قرنِ نوزدهم، یکی از پربارترینِ اعصار تاریخِ بشری  [2018 Aug] 
*تاریخ جهان دادگاه جهان است (۱۱) «سن ژوست» و «روبسپیر» را آئینه عبرت دان  [2018 Aug] 
*غبارزدایی از آینه‌ها / چهل سؤال پیرامون قتل‌عام سال ۶۷  [2018 Aug] 
*تاریخ جهان از ماموت تا فیسبوک 54 دنیای واقعی تابلوی نقاشی نیست که هرجور بخواهیم رنگ‌آمیزی کنیم  [2016 May] 
* تاریخ جهان از ماموت تا فیسبوک 53 پیش‌زمینه تحولات ۱۸۳۰ اروپا؛ انقلاب کبیر فرانسه است [2016 May] 
*اینترپل؛ و اخبار مهندسی‌شده  [2016 May] 
* تاریخ جهان از ماموت تا فیسبوک 52 فلسفه کانت؛ نظریه آلمانی انقلاب فرانسه است [2016 May] 
*زد و بند «سایکس ـ پیکو» Sykes–Picot Agreement [2016 May] 
* تاریخ؛ بایگانی اسناد مرده نیست. یاد کنفدراسیون بخیر [2016 May] 
* تاریخ جهان از ماموت تا فیسبوک 51 شرط خارجی؛ به اعتبار مبنا، وارد عمل می‌شود [2016 May] 
* غبارزدایی از آینه ها / «تُراب» مثل اسمش، خاکی بود [2016 May] 
* تاریخ جهان از ماموت تا فیسبوک(50) انقلاب کبیر فرانسه چارچوب سیاسى رژیم کهن را درهم شکست [2016 Apr] 
*تاریخ جهان از ماموت تا فیسبوک (49) با انقلاب آمریکا بردگی زیر سوال نرفت [2016 Apr] 
*تاریخ جهان از ماموت تا فیسبوک 48 باخ؛ «نه یک جویبار، بلکه یک دریا» [2016 Apr] 
*تاریخ جهان از ماموت تا فیسبوک 47 مرتجعین؛ «دانیل دِفو» را به غُل و زنجیر، کشیدند [2016 Apr] 
*تاریخ جهان از ماموت تا فیسبوک 46 هیچ‌کس حق ندارد با «اسپینوزا» حرف بزند  [2016 Apr] 
*گذشته پیش‌درآمد اکنون است What’s past is prologue  [2016 Apr] 
* گفت‌‌‌وشنود با اسماعیل یغمائی - قسمت آخر چهار تندیس یک دفتر  [2016 Apr] 
*تاریخ جهان از ماموت تا فیسبوک 45 «اولیور کرامول» را از قبر درآوردند و گردن زدند  [2016 Apr] 
*داستان مرد حصیری The Wicker Man [2016 Mar] 
*تاریخ جهان از ماموت تا فیسبوک 44 کلیساى مسیحی تجارت برده را نکوهش نمی‌کرد  [2016 Mar] 
* دکتر هاشم بنی‌طُرُفی به میهمانی خاک رفت [2016 Mar] 
*تاریخ جهان از ماموت تا فیسبوک 43 بودن یا نبودن؛ آیا مسئله به واقع این است؟  [2016 Mar] 
*اعتدال بهاری و؛ حس غریب نوروز  [2016 Mar] 
*تاریخ جهان از ماموت تا فیسبوک 42 جان ویکلیف را نبش قبر کردند و استخوان‌هایش را سوزاندند [2016 Mar] 
*تاریخ جهان از ماموت تا فیسبوک 41 با خدا و خرافات هر جنایتی توجیه می‌شود  [2016 Mar] 
* تاریخ جهان از ماموت تا فیسبوک 40 رویارویی با ستمگران به قشریگری و جمود مشروعیت نمی‌دهد  [2016 Mar] 
*تاریخ جهان از ماموت تا فیسبوک 39 جنگهای صدساله؛ اروپا را به خاک و خون کشید  [2016 Mar] 
*گفت‌‌‌وشنود با اسماعیل یغمائی 22  [2016 Mar] 
*تاریخ جهان از ماموت تا فیسبوک 38 حق و عدالت را در برابر هیچ اراده‌ای نمی‌فروشیم [2016 Mar] 
*تاریخ جهان از ماموت تا فیسبوک 37 تاریخ یک علم است؛ و کرونولوژی، بخشی از آن [2016 Feb] 
*اعتصاب فوریه ۱۹۴۱ در هلند February strike [2016 Feb] 
*تاریخ جهان از ماموت تا فیسبوک 36 جنگ‌های صلیبی؛ یکی از تأثیرگذارترین نبردهای تاریخ  [2016 Feb] 
*إذا الشّعْبُ يَوْمَاً أرَادَ الْحَيَاةَ ، روزی که مردم زندگی را برگزیدند [2016 Feb] 
*تاریخ جهان از ماموت تا فیسبوک 35 پاپ‌ و پادشاه باهم کنار می‌آیند  [2016 Feb] 
*گفت‌‌‌وشنود با اسماعیل یغمائی 21 کی خادم است کی خائن؟  [2016 Feb] 
*آشکار شدن امواج جاذبه؛ لحظه‌ای مهّم در تاریخ علم  [2016 Feb] 
*تاریخِ جهان از ماموت تا فیسبوک (34) وایکینگ‌ها با ترس و رحم بیگانه بودند  [2016 Feb] 
*یکی بود یکی نبود میلیون میلیون گل رُز [2016 Feb] 
*تاریخِ جهان از ماموت تا فیسبوک 33 نشیبی دراز است پیش فراز  [2016 Feb] 
*کنفرانس گوادلوپ؛ ژنرال هایزر، انقلاب ۵۷ [2016 Feb] 
*شنگول و منگول؛ و گرگ‌های پنجه فرو کرده در آرد  [2016 Feb] 
*تاریخِ جهان از ماموت تا فیسبوک 32  [2016 Feb] 
*تائو ته جینگ - کتاب طریقت [2016 Jan] 
*تاریخِ جهان از ماموت تا فیسبوک31 تاریخ؛ تحقّق زمان در زندگی اجتماعی است  [2016 Jan] 
*آسیاب‌های بادی ذهنِ تو The Windmills of Your Mind  [2016 Jan] 
*عباس رحیمی و قاعدهِ طلایی گفت‌وشنود با مختار شلالوند [2016 Jan] 
*نماز مِیّت، برای «زنده»ای چون عباس که اکنون بیش از همیشه حضور دارد [2016 Jan] 
* نامۀ چارلی چاپلین به دخترش؛ ساختگی و مَن‌ درآوردی است [2016 Jan] 
*گفت‌‌‌وشنود با اسماعیل یغمائی 20 هفت حصار و حصار هشتم [2016 Jan] 
*تاریخِ جهان از ماموت تا فیسبوک(30) تاریخ بایگانی اسناد مرده نیست [2016 Jan] 
*آواز در باران تا همیشه زنده می‏ماند Singin' in the Rain  [2016 Jan] 
*آلبر کامو و رُمان سقوط La Chute  [2016 Jan] 
*پیر بولز Pierre Boulez غزل خدا حافظی را خواند ما بر زمان می‌گذریم نه زمان بر ما  [2016 Jan] 
*گفت‌‌‌وشنود با اسماعیل یغمائی19 یک اشتباه؛ هزاران جسَد را بر زمین می‌ریزد  [2016 Jan] 
*اخلاق ماکیاولی و سیاست مروانی / آیا تزویر و نادرستی، کوتاه‌ترین راه نیل به پیروزی است؟  [2015 Dec] 
*ای همه هستی ز تو، آیا تو هم هستی؟  [2015 Dec] 
*تاریخِ جهان از ماموت تا فیسبوک 29 بُردنِ ارزشهای یک عصر به عصر دیگر؛ مغالطه‌ای راهزن است [2015 Dec] 
*ادیت پیاف Edith Piaf گُنجِشَکَکِ اَشی مَشی  [2015 Dec] 
*شبِ یَلدا و انقلابِ زمستانی  [2015 Dec] 
*فرانک سیناترا؛ ماوراء صدا و خود صدا بود  [2015 Dec] 
*داستان یهودیان بنی‌قُریْظه غبارآلود است  [2015 Dec] 
*عباس رحیمی و رنج‌هایش [2015 Dec] 
*گفت‌‌‌وشنود با اسماعیل یغمائی18 ؛ هر گونه تلاشی برای اجرای شریعت به خشونت می‌انجامد  [2015 Dec] 
*هانا آرنت، سبزینه پوش عاشق و بُرنا [2015 Dec] 
*تاریخِ جهان از ماموت تا فیسبوک 28 پنج سال یا صد سال همچون پرکشیدن پرنده‌ای می‌گذرد [2015 Dec] 
*چند قصهِ گلپایگانی - آخاله اُوغُور بخیر  [2015 Nov] 
*تاریخِ جهان از ماموت تا فیسبوک27انسان با ابداع خط گام بزرگی در راه تمدن برداشت [2015 Nov] 
*داعشِ سیاه و داعشِ سفیدBlack Daesh, white Daesh  [2015 Nov] 
*گفت‌‌‌وشنود با اسماعیل یغمائی17 هر لحظه به شکلی بُتِ عیّار بر آمد  [2015 Nov] 
*اصلِ عدمِ قطعیّت؛ خاصیت بنیادین و گریزناپذیرِ جهان Uncertainty Principle [2015 Nov] 
*تاریخِ جهان از ماموت تا فیسبوک26جنونِ قدرت آدمی را خُل و چِل می‌کند [2015 Nov] 
*کُنسِرتو آرانخوئز Concierto de Aranjuez  [2015 Nov] 
*پوری سلطانی‌(همسر مرتضی کیوان) به میهمانی خاک رفت  [2015 Nov] 
*تاریخِ جهان از ماموت تا فیسبوک25 فراز و نشیب امپراتوری روم  [2015 Nov] 
*گفت‌‌ وشنود با اسماعیل وفا یغمائی 16-واقعیّاتِ دردناک را نمی‌توان با خونریزیِ رژیم پوشاند  [2015 Nov] 
*آبشخور واقعه لیبرتی در دارالخلافه است [2015 Oct] 
*تاریخِ جهان از ماموت تا فیسبوک24 ؛ وجود اسپارتاکوس به تعداد یارانش تکثیر شده بود  [2015 Oct] 
*بمباران محله گیشا و استخبارات عراق  [2015 Oct] 
*تاریخِ جهان از ماموت تا فیسبوک ۲۳ ؛ جاده ابریشم؛ بزرگ‌ترین شبکهٔ بازرگانی دنیا  [2015 Oct] 
*تاریخِ جهان از ماموت تا فیسبوک22 ؛ارشمیدس و داستان «اروکا»؛ یافتم یافتم  [2015 Oct] 
* آیا مسعود رجوی در فرانسه است؟ مگر مسعود رجوی زخمی شده‌‌ بود؟ [2015 Oct] 
*بخش دیگری از گفتگوی مسعود رجوی با حبوش «من در ابتدای انقلاب در شورای انقلاب بودم» [2015 Oct] 
*سباستین کاستلیو؛ و سوختنِ «سِروِه‌تُس» در آتش  [2015 Oct] 
*مرضیه با خودش تعریف می‌شود گفت و شنود با اسماعیل وفا یغمائی 15  [2015 Oct] 
*تاریخِ جهان از ماموت تا فیسبوک21 / قارقارِ غازها؛ کاپیتول را نجات داد  [2015 Oct] 
*توافق هسته‌ای؛ سکنجبین بود یا جام زهر؟  [2015 Oct] 
*آب در سیاره بهرام (مریخ) [2015 Sep] 
*تاریخ جهان از ماموت تا فیسبوک20/ سِلت‌ها (کِلت‌ها) The Celts  [2015 Sep] 
*کاوالریا روستیکانا Cavalleria rusticana  [2015 Sep] 
*گفت و شنود با اسماعیل وفا یغمائی (۱۴)  [2015 Sep] 
*نامه مسعود رجوی به میخائیل سرگئیویچ گورباچُف  [2015 Sep] 
*وقتی که من بچه بودم؛ غم بود، اما کم بود  [2015 Sep] 
*تاریخ جهان از ماموت تا فیسبوک 19 قوم و خویش ما؛ هومو نالِدی Homo naledi  [2015 Sep] 
*تاریخ جهان از ماموت تا فیسبوک 18  [2015 Sep] 
*ژاله خون شد؛ هفده شهریور، آغازِ پایانِ رژیم شاه [2015 Sep] 
*چه خَبر و چه اَتَر؟ کتابِ «دیک چینی» و دخترش «لیز»Exceptional  [2015 Sep] 
*تاریخ جهان از ماموت تا فیسبوک 17  [2015 Sep] 
*گفت و شنود با اسماعیل وفا یغمائی (۱۳)  [2015 Sep] 
*تاریخ جهان از ماموت تا فیسبوک (16) جباّران سی گانه و انحطاط آتن Thirty Tyrants  [2015 Sep] 
*نشستِ عبرت‌ انگیزِ صدام حسین [2015 Aug] 
*گردشِ ایام-برای هر چیز زمانی وجود دارد  [2015 Aug] 
*پاییز خودش نوعی بهار است ؛ به رهی دیدم برگ خزان... [2015 Aug] 
*تاریخ جهان از ماموت تا فیسبوک 15 فهم قانون به معنی درست بودن قانون نیست  [2015 Aug] 
*چَک و چونه مسعود رجوی با دستگاه اطلاعاتی صدام حسین  [2015 Aug] 
*گفت و شنود با اسماعیل وفا یغمائی ۱۲- اشغال کویت و شورش کردهای عراق در سال ۱۹۹۰ [2015 Aug] 
*اوسا عَلَم این چه رنگ بود توک عَلَم ؟ خامنه‌ای در دانشگاه پاتریس لومومبا !  [2015 Aug] 
*آبجو؛ نه، ولی آب شلغم اوکی [2015 Aug] 
*تاریخ جهان از ماموت تا فیسبوک14از بنیان‌گذاری رُم تا تمدن چاوین [2015 Aug] 
*گفت‌و‌شنود با اسماعیل وفا یغمائی (۱۱) دکان امام زمان  [2015 Aug] 
*یکبار دیگر قتلعام سال ۶۷ ؛ هرچه را که از آن چشم بپوشیم حمایت کرده‌ایم  [2015 Jul] 
*تاریخ جهان از ماموت تا فیسبوک ۱۳ توت‌آنخ‌آمون Tutankhamun و عصر طلایی فرعون  [2015 Jul] 
*تاریخِ جهان از ماموت تا فیسبوک 12 تمد‌ن‌ها می‌آیند و می‌روند؛ اما باورها می‌مانند  [2015 Jul] 
*نشست توجیهی عملیات فروغ جاویدان (جمعه ۳۱/۴/۱۳۶۷) [2015 Jul] 
*گفت‌و‌شنود با اسماعیل وفا یغمائی (۱۰)تنها «بُزِ اَخفَش» فردیّت ندارد [2015 Jul] 
*در جنگ ایران و عراق هر کسی کشک خود را می‌سابید [2015 Jul] 
*تاریخِ جهان از ماموت تا فیسبوک (11)  [2015 Jul] 
*نگذارید کسی به خواب رود !Nessun dorma  [2015 Jul] 
*تاریخِ جهان از ماموت‌ تا فیسبوک (10)  [2015 Jul] 
*تاریخِ جهان از ماموت‌ تا فیسبوک (9)  [2015 Jul] 
*هاريس الکسيو و تانگوی نِفلی  [2015 Jul] 
*تاریخ جهان از ماموت تا فیسبوک (8)  [2015 Jul] 
*گفت‌و‌شنود با اسماعیل وفا یغمائی (۹)  [2015 Jul] 
*تاریخ جهان از ماموت‌ تا فیسبوک (7)  [2015 Jul] 
*تاریخ جهان از ماموت‌ تا فیسبوک (۶)  [2015 Jul] 
*تاریخ جهان از ماموت‌ تا فیسبوک (۵) [2015 Jun] 
*تاریخ جهان از ماموت‌ تا فیسبوک (۴) -دوران نوسنگی Neolithic [2015 Jun] 
*تاریخ جهان از ماموت‌ تا فیسبوک (۳)  [2015 Jun] 
*تاریخ جهان از ماموت‌ تا فیسبوک ۲ World history from mammoth to Facebook [2015 Jun] 
*تاریخ جهان از ماموت‌ تا فیسبوک (۱)  [2015 Jun] 
*صبحانه در تیفانی و رفیق و مونس من «ماه‌رود»  [2015 Jun] 
*گفت‌و‌شنود با اسماعیل وفا یغمائی ۸ هان، ای شرم، سرخی‌ات پیدا نیست [2015 Jun] 
*منشور بزرگ آزادی‌ (مگنا کارتا) - Magna Carta [2015 Jun] 
*تاریخ جهان دادگاه جهان است (۱۴) گراکوس بابوف و جنبش بابوفیسم Babeufism  [2015 Jun] 
*چه بر سر گل ها آمده‌است؟  [2015 Jun] 
*گفت‌و‌شنود با اسماعیل وفا یغمائی ۷ [2015 Jun] 
*گفت‌و‌شنود با اسماعیل وفا یغمائی ۶ انقلاب ایدئولوژیک  [2015 May] 
*زنوبیا Zenobia و پالمیرا Palmyra [2015 May] 
*گفت‌و‌شنود با اسماعیل وفا یغمائی(۵) انقلاب ایدئولوژیک  [2015 May] 
*تاریخ ایران و مقاله نیویورک تایمز  [2015 May] 
*پیمان مولوتف ـ ریبن‌تروپ Molotov–Ribbentrop Pact [2015 May] 
*یادی از بیژن جزنی، فرزانه سخت‌ رو؛ مارکسیسمِ اسلامی یا اسلامِ مارکسیستی  [2015 May] 
*امید راه رسیدن به حقیقت را هموار می‌کند یادی از مبارز دلاور هوشنگ ترگل [2015 May] 
*بوریس آلکساندرویچ آلکساندروف  [2015 May] 
*گفت و شنود با اسماعیل وفا یغمائی انقلاب ایدئولوژیک . قسمت چهارم  [2015 Apr] 
*نامه‌ی آلبرت آینشتاین به اریک گوتکیند  [2015 Apr] 
*«زمین، این «نقطهٔ آبی کمرنگ Pale Blue Dot [2015 Apr] 
*رقص با دیکتاتورها Dancing with Dictators  [2015 Apr] 
*عزت إبراهیم الدوری و ویتو کورلئونه [2015 Apr] 
*چغندر کلو ته توبره (چغندر بزرگ در ته توبره است)  [2015 Apr] 
*گونتر گراس و «آنچه باید گفته شود» Was gesagt werden muss  [2015 Apr] 
*تام کاتن و کیسینجر و جُرج شولتس، عزا گرفته‌اند  [2015 Apr] 
*فناوریِ هسته‌ای تنها عرصه تولید انرژیِ هسته‌ای نیست  [2015 Apr] 
*پرونده هسته‌ای و پروتکل الحاقی Protocol Additional  [2015 Apr] 
*چکیده سخنرانی نتانیاهو در کنگره آمریکا در مورد ایران  [2015 Apr] 
*واشنگتن‌پست و مذاکرات اتمی  [2015 Apr] 
*گفت و شنود با اسماعیل وفایغمایی ؛ انقلاب ایدئولوژیک بخش سوم [2015 Apr] 
*باراک اوباما:‌ داشتنِ چکش دلیل نمی‌شود که به هر مشکلی به دید میخ نگاه کنیم  [2015 Mar] 
*جان بولتون و بمباران ایران To Stop Iran’s Bomb, Bomb Iran  [2015 Mar] 
*پُلاریزاسیونِ سیاسی و نشستن بینِ دو صندلی Fall between two stools  [2015 Mar] 
*سایه ماه بر آفتاب Solar Eclipse [2015 Mar] 
*گفت و شنود با اسماعیل وفا یغمائی ۲ انقلاب ایدئولوژیک [2015 Mar] 
*ابوحامد محمد غزالی و حس غریب نوروز [2015 Mar] 
*گفت و شنود با اسماعیل وفا یغمائی / انقلاب ایدئولوژیک  [2015 Mar] 
*گوگل کروم و مشکل یوتیوب  [2015 Mar] 
*داستان بوته سوخته  [2015 Mar] 
*لحظه‌هایِ بودن ویرجینیا وولف  [2015 Mar] 
*تاریخِ جهان، دادگاهِ جهان است / داستانِ «پایان قرن» (۱۳)  [2015 Mar] 
*دروغ‌ها و دورنگی‌ها، روح مرا می‌سائید - گفت‌وشنود با رضا مولائی‌نژاد  [2015 Mar] 
*تاریخ جهان دادگاه جهان است ۱۲  [2015 Feb] 
*ثابت‌های فیزیک آدمی را به مکث وامی‌دارد [2015 Feb] 
*همنشین بهار.وکیلِ مُستقل، دادبانِ آزادی‌ است گفت‌ و شنود با محمد رضا روحانی در باره کانون وکلا [2015 Feb] 
*به هنگامِ فریبِ عالمگیر، گفتنِ حقیقت، کنُشی انقلابی است مناقشه اتمی و حرص و جوش نتانیاهو  [2015 Feb] 
*بهمن ۵۷ و افتادن ژنرال گاست در هَچَل [2015 Feb] 
*الله قلی جهانگیری و واقعه کوه حاجی‌لو [2015 Feb] 
*گفت ‌و ‌شنود با خانم میهنِ جزنی در مورد عشق  [2015 Feb] 
*درد و بلایِ «مَک کین» بخوره تو جونِ ابوبکر بغدادی  [2015 Jan] 
*بهمن قشقایی و قرآنِ مُهرکردهِ اسدالله عَلم [2015 Jan] 
*عهدنامه «صلح» ترکمانچای [2015 Jan] 
*بیانِ تنّفرآمیز Hate speech  [2015 Jan] 
*گاست و هایزر و گوادلوپ، عاقبت از ما غُبار مانَد  [2015 Jan] 
*«شارلی»، شیخ حارث النظاری و استبدادِ زیر پرده دین [2015 Jan] 
*یادی از م. ا. به آذین، آن «دُنِ آرام» + وصیتنامه و صدای او  [2015 Jan] 
*دنباله‌ دارِ لاوجوی Comet Lovejoy [2015 Jan] 
*ترور نمادین از زبان برمی‌خیزد / Charlie Hebdo attack  [2015 Jan] 
*هوشنگ عیسی بیگلو و مدعّیانِ صاحب‌اختیاریِ «مقاومت» [2015 Jan] 
*تاریخِ جهان، دادگاهِ جهان است (۱۱) «سن ژوست» و «روبسپیر» را آئینه عبرت دان  [2015 Jan] 
*هوشنگ عیسی بیگلو، آن «مرد آهسته»‌  [2015 Jan] 
*نشان‌دادنِ ضعف با خیانت یکی نیست داستان منافِ فلکی تبریزی  [2014 Dec] 
*تاریخ جهان، دادگاه جهان است (۱۰) ایده‌آلیسم آلمانی Deutscher Idealismus  [2014 Dec] 
*شب یلدا و انقلاب زمستانی Winter solstice  [2014 Dec] 
*دروغ «آیت‌الله العظمی» که خناق نیست  [2014 Dec] 
*سازمان سیا CIA و شکنجه با آب Waterboarding  [2014 Dec] 
* تاریخ جهان، دادگاه جهان است (۹) رمانتیسم قیامی علیه هنجارهای عصر روشنگری [2014 Dec] 
*اتاق بی سقفِ «فارل ویلیامز» Room without a roof [2014 Dec] 
*تاریخ جهان دادگاه جهان است ۸ شورشِ فلاخَن La Fronde  [2014 Dec] 
*ایده جوچه 주체사상  [2014 Dec] 
*آندره ریو سلطان والتز André Rieu King Of The Waltz  [2014 Dec] 
*رساله یهودا Epistle of Jude [2014 Dec] 
*تاریخِ جهان، دادگاهِ جهان است (۷) انقلاب فرانسه Révolution française  [2014 Dec] 
*گفت و ‌شنود همنشین بهار با ایرج مصداقی در مورد «ابلاغیه چراغ خاموش» مسعود رجوی  [2014 Nov] 
*مجاهدین و رابینسون کروزوئه خراسانی [2014 Nov] 
*تاریخ جهان دادگاه جهان است (۶)انقلاب آمریکا American Revolution  [2014 Nov] 
*مسعود رجوی و «پرچم»اش / از «جیم» تا «عین جیم» [2014 Nov] 
*بارگشت دوباره ویلیام باتلر ییتس  [2014 Nov] 
*الله‌ قلی برای من دوست خوبی بود = گفتگو با ساسان سترگ دره شوری و حیدر جهانگیری [2014 Nov] 
*تاریخِ جهان دادگاهِ جهان است (۵) [2014 Nov] 
*زیگونروایزن (آوای کولی) [2014 Oct] 
*سخنرانی تروتسکی در مکزیک در مورد محاکمات مسکو  [2014 Oct] 
*تاریخِ جهان، دادگاهِ جهان است ۴ عصر روشنگری The Age of Enlightenment  [2014 Oct] 
*گفتگو با شادی Разговор со счастьем [2014 Oct] 
*تاریخِ جهان، دادگاهِ جهان است (۳) رنسانس Renaissance دوران گذار بین سده‌های میانه و دوران جدید  [2014 Oct] 
*داستان یهودیان بنی‌قُریْظه غبارآلود است  [2014 Oct] 
*گفت‌ و ‌شنود با دکتر کریم قصیم ۱ آزادیِ نظر را به بهایِ «احترامِ شخصی» نباید فروخت  [2014 Sep] 
*پاییز خودش نوعی بهار است  [2014 Sep] 
*تاریخ جهان دادگاه جهان است (۲) قرون وسطی فاصله میان دوران باستان و رنسانس [2014 Sep] 
*رساله سه شیاد  [2014 Sep] 
*همنشین بهار.تاریخِ جهان، دادگاهِ جهان است دوران کلاسیک باستان Classical antiquity [2014 Sep] 
*گروندریسه Grundrisse کشف حجاب می‌کند [2014 Sep] 
*در دلِ هر «نفرین»ی «آفرین»ی‌‌ است  [2014 Sep] 
*ما برای چی زاده شدیم؟ همنشین بهار  [2014 Sep] 
*پیمان مولوتف ـ ریبن‌تروپ Molotov–Ribbentrop Pact [2014 Aug] 
*کتاب الشفاء مشعلی فروزان در قرون وسطی [2014 Aug] 
*تنها صداست که می ماند «من ماندگار نخواهم شد» «نیمای غزل» به میهمانی خاک رفت  [2014 Aug] 
*فراز و فرود علی زرکش در گفتگو با اسماعیل وفا یغمائی  [2014 Aug] 
*یوهانس کپلر Johannes Kepler طرحی نو در آسمان نجوم  [2013 Dec] 
*تیرباران چائوشسکو و همسرش  [2013 Dec] 
*اسپانیا و «قطعیتِ حکم دادگاه»اش  [2013 Dec] 
*خاطرات خانه زندگان (۳۲) ای چنگ ناله برکش و ای َدف خروش کن [2013 Dec] 
*یکبار دیگر ماندلا [2013 Dec] 
*سرنوشتم را با دست خویش می‌نویسم. یادی از نلسون ماندلا  [2013 Dec] 
*ایتوس، پاتوس، لوگوس/ Ethos , Pathos , Logos [2013 Dec] 
*تاریخ همچون تانکی از روی سرِ ما می‌گذرد / خاطرات خانه زندگان (۳۱)  [2013 Dec] 
*غبارزدایی از آینه ها / بازجویی از سعید محسن [2013 Nov] 
*Exit Strategy استراتژی خروج [2013 Nov] 
*خاطرات خانه زندگان(۳۰) هر چیز و هر امری در «شدن» خود است که «حقیقت» می‌‌‌‌‌یابد.  [2013 Nov] 
*بچه‌ها دارند می‌میرند؛ ای که دستت می‌رسد کاری بکن  [2013 Nov] 
*غبارزدایی از آینه‌ها. دفاعيات پرشور شکرالله پاک نژاد [2013 Nov] 
*کلاه آبی‌ها Blue Beret United Nations peacekeeping  [2013 Nov] 
*غبارزدایی از آینه‌ها ترور محمد مسعود و بازجویی خسرو روزبه  [2013 Nov] 
*غبارزدایی از آینه ها / بازجویی محمد حنیف‌نژاد  [2013 Nov] 
*ای روشنی صبح به مشرق برگرد / ای ظلمتِ شب، با من بیچاره بساز- خاطرات خانه‌ زندگان ۲۹  [2013 Nov] 
*آسیمیلاسیون Assimilation  [2013 Nov] 
*اینجا «جلجتا» ست، جائی که مسیح را به صلیب کشیدند (خاطرات خانه زندگان ۲۸) [2013 Oct] 
*سیاست‌زدگی واگیر دارد [2013 Oct] 
*عهدنامه گلستان و کارچاق‌کن آن گور اوزلی [2013 Oct] 
*جان رالز و «پسِ پردهِ بی‌خبری» The veil of ignorance [2013 Oct] 
*هستم آنکه هستم / اِهیِه اَشِر اِهیِه / אהיה אשר אהיה [2013 Oct] 
*بادها می‌وزند و برگها فرو می‌ریزند. خاطرات خانه زندگان (۲۷)  [2013 Oct] 
*Ad Hominem ماه منطق در مُحاق سفسطه [2013 Oct] 
*به من بگو ستارگان و ‏آفتاب دروغند ولی نگو که عشق وجود ندارد.  [2013 Oct] 
*یادی از ژنرال جیاپ و نبرد دین‌بین‌فو Điện Biên Phủ [2013 Oct] 
*Loaded language آب و تاب دادن به زبانِ زبان بسته [2013 Oct] 
*اسطوره اشرف (متن پیام مسعود رجوی، ۲۷ شهریور ۱۳۹۲) [2013 Sep] 
*گفت‌و‌شنود با آقای ناصر‌رحمانی‌نژاد/ واقعیت تا چه اندازه واقعی‌ست؟ [2013 Sep] 
*خاطرات خانه زندگان (۲۵)  [2013 Sep] 
*به رهی دیدم برگ خزان...
پاییز خودش نوعی بهار است [2013 Sep] 

*لئون فوکو و «آونگ»ش Foucault pendulum [2013 Sep] 
*کمون پاریس طلایه دار انقلاب اجتماعی درقرن نوزدهم [2013 Sep] 
*شبیخون به مجاهدین و «مقراضِ تیزِ تناقض»  [2013 Sep] 
*ژاله خون شد. هفده شهریور، آغازِ پایانِ رژیم شاه [2013 Sep] 
* R2P (اصل حمایت و حفاظت) [2013 Sep] 
*در انتهای غم همیشه پنجره ای باز است. پنجره ای روشن [2013 Sep] 
*خاطرات خانه زندگان (۲۴) نامش بر برف نوشته بود. خورشید ذوبش کرد و آب آن را با خود برد. [2013 Aug] 
*دکتر منوچهر هزارخانی و آقای ۹۹ درصد [2013 Aug] 
*قطعنامه ۵۹۸، پذیرش آتش بس و عملیات فروغ جاویدان [2013 Aug] 
*گذری به اسپانیا [2013 Aug] 
*رؤيا خود نوعی زندگی است.  [2013 Jul] 
*تجربهِ رؤیاوَش وحی  [2013 Jul] 
* فرقه، و سینه زدن زیر عَلمِ ارتجاع [2013 Jul] 
*کُفرِ یک دوران، دینِ دورانِ بعد است. [2013 Jul] 
*دود از کُنده بلند می‌شود.- هوشنگ عیسی بیگلو، آن «مرد آهسته»‌  [2013 Jul] 
*با چنین فرهنگی چگونه می‌شود ایران را آزاد کرد؟ [2013 Jul] 
*وقتی چیز غریبی می‌شنویم، نباید پیشاپیش آن را رّد کنیم. [2013 Jul] 
*انسان موجودی خاطره گرا است  [2013 Jun] 
*«شریعت» ، آخوندی و غیرآخوندی ندارد. [2013 Jun] 
*طوطی جون می خوام برات قصه بگم - عباس رحیمی با غم ها و طوطی اش  [2013 Jun] 
*مسعود رجوی، «معّلم»ی که «مُبلّغ» شد [2013 Jun] 
*جلیل شهناز، شهنواز تار ایران، به میهمانی خاک رفت. [2013 Jun] 
*آیا «حسن روحانی» تغییر کرده است؟ [2013 Jun] 
*وحدتِ ظرف و مظروف، بی تضاد نیست [2013 Jun] 
*کارمینا بورانا Carmina Burana - اسماعیل وفا یغمایی و سرود ای آزادی  [2013 Jun] 
*خاطرات خانه زندگان (۲۳) [2013 May] 
*مادر معینی، چاووش شادی و امید [2013 May] 
*ما پروردگان سفره استبدادیم  [2013 May] 
*ما همه «خر ژان بوریدان» یم.  [2013 May] 
*تب و تاب انتخابات، مسعود رجوی را هم گرفت. [2013 May] 
*شب پره ها می آیند و می‌روند، آفتاب می‌ماند [2013 May] 
*در باره نامه سرگشاده
صفحه روزگار، حرف حق را ضبط می‌کند [2013 May] 

*میراث باستانی ایران در جای جای جهان [2013 Apr] 
*خاطرات خانه زندگان (۲۲)  [2013 Apr] 
*داستان زندگی «جیرولامو ساوو نارولا»  [2013 Apr] 
*خاطرات خانه زندگان (۲۱)  [2013 Apr] 
*سیک‌رِدنی داک‌لاد خوروشووا- گزارش محرمانه خروشچف [2013 Mar] 
*امام محمد غزالی و حس غریب نوروز [2013 Mar] 
*خاطرات خانه زندگان و گزارش Хрущевخروشچف [2013 Mar] 
*خاطرات خانه زندگان (قسمت بیستم)  [2013 Mar] 
*خاطرات خانه زندگان (قسمت ۱۹)- تاریخ ایران با افسانه و شایعه همراه است.  [2013 Mar] 
*یک مُشت دَری وَری On Bullshit [2013 Feb] 
*ما همه از دَم، «پریود» یم. [2013 Feb] 
*خاطرات خانه زندگان (۱۸) [2013 Feb] 
*هر کسی در زندگیش «او»یی دارد [2013 Feb] 
*خاطرات خانه زندگان (قسمت هفدهم) [2013 Feb] 
*خاطرات خانه زندگان (قسمت شانزدهم) [2013 Feb] 
*خاطرات خانه زندگان (قسمت پانزدهم) [2013 Jan] 
*کلام بی صدای برف Silent Snow [2013 Jan] 
*خاطرات خانه زندگان (قسمت چهاردهم)
مشکل جامعه ایران با گرفتن قدرت سیاسی حل نخواهد شد [2013 Jan] 

*شاه و سمپوزیوم لیزر Laser Symposium [2013 Jan] 
*خاطرات خانه زندگان (قسمت سیزدهم)
«مراد برقی» و «سرکار استوار» در زندان قصر [2013 Jan] 

*قتلعام کاتین The Katyn massacre [2013 Jan] 
*خاطراتِ‌ خانه‌‌ زندگان (قسمت دوازدهم) [2013 Jan] 
*خاطرات خانه زندگان (قسمت یازدهم) [2012 Dec] 
*خاطرات خانه زندگان (قسمت دهم) [2012 Dec] 
*خاطرات خانه زندگان (قسمت نهم) [2012 Dec] 
*خاطرات خانه زندگان (قسمت هشتم) [2012 Dec] 
*خاطرات خانه زندگان (قسمت هفتم) [2012 Dec] 
*خاطرات خانه زندگان (قسمت ششم) [2012 Nov] 
*خاطرات خانه زندگان (قسمت پنجم) [2012 Nov] 
*خاطرات خانه زندگان (قسمت چهارم) درخت آلو را نمی‌شه به شمشاد پیوند زد.  [2012 Nov] 
*‌خاطرات خانه زندگان (قسمت سوّم) [2012 Nov] 
*سخنرانی تاریخی یاسر عرفات در سازمان ملل (۱۳ نوامبر ۱۹۷۴) [2012 Nov] 
*خاطرات خانه زندگان (قسمت دوّم) [2012 Nov] 
*زندان=‌زنده دان، خاطراتِ خانه زندگان (۱) [2012 Nov] 
*احمد قابل، ظریف جلالی و «گروه والعصر» [2012 Oct] 
*کورش و سنگ‌نگاره مرد بالدار پاسارگاد [2012 Oct] 
*استوانهٔ کورش Cyrus Cylinder «مانترا»ی خیال‌انگیز (+ویدیو) [2012 Oct] 
*گروندریسه Grundrisse کشف حجاب می‌کند(+ویدیو) [2012 Oct] 
*اریک هابسبام و سنّت های ساختگی [2012 Oct] 
*پراودا ПРАВДАدم از پراودا می‌زند. (+ویدیو) [2012 Oct] 
*پیاز، وجودی است بی تناقض. به یاد «ویسلاوا شیمبورسکا» [2012 Sep] 
*حُکمِ قتل زندانیان سیاسی، «قیر»ی که بر سر نظام ریخت [2012 Sep] 
*کشتار سال ۶۷ و سخنان هَشَلهَف [2012 Sep] 
*وقتی می‌میریم چه چیزی با ما خواهد مرد؟ [2012 Sep] 
*من اینجا ایستاده ام و جز این کاری از من ساخته نیست.  [2012 Aug] 
*Standard Model of Particle Physics مُدِل استاندارد [2012 Jul] 
*هر ادعّایی باید مُستند به مَدرک اثباتی باشد. (در مورد مقاله خانم عفت ماهباز) [2012 Jul] 
*دکتر علی شریعتی و «آوف هه بونگ» Aufhebung + ویدئو [2012 Jun] 
*حقِ‌‌ آزادی و «هی‌بی‌اِس‌کورپس» Habeas Corpus [2012 Jun] 
*تاریخِ جهان، دادگاهِ جهان است (+ویدیو) [2012 Jun] 
*Gracias a la vida گراسیاس آلا ویدا (+ترجمه ترانه به ۱۲ زبان) [2012 Jun] 
*ویولتاپارّرا، مرسدس سوسا، گراسیاس آلاویدا (+ویدیو) [2012 Jun] 
*دولت ویشی، گشتاپو و دارزدن رودلف هیلفردینگ (ویدیو) [2012 Jun] 
*پرویز شهریاری و طناب دور زمین (ویدیو) [2012 Jun] 
*پوراژِن چستوا، شکست پذیری و شکست باوری (ویدیو) [2012 May] 
*صَلِّ عَلَی مُحَمَّد ، «سیمون هرش» خوش آمد ! تقویم تاریخ، اردیبهشت ماه [2012 May] 
* اَرِه و اوره و شمسی کوره (ویدیو) [2012 May] 
*شاهین نجفی و «حقِ تمَسخر» The Right to Ridicule (+ ویدیو) [2012 May] 
*ماه به دیدار زمین می‌آید. Supermoon (+ویدیو) [2012 May] 
*«سرزمینِ گوجه‌ هایِ سبز» و اعدام چائوشسکو (+ویدیو) [2012 Apr] 
*تقویم تاریخ و نیمه پنهان ماه (+ویدیو) [2012 Apr] 
*پرویز ثابتی و «ابراز تاسف» در گیومه [2012 Apr] 
*سیروس نهاوندی، اسبِ تراوایِ ساواک (+ویدیو) [2012 Apr] 
*زندان قصر، دادگاه ژیان پناه و داستان تجاوز به زندانیان سیاسی [2012 Apr] 
*با تاریکی نمیشه سراغ تاریکی رفت [2012 Mar] 
*سفره ۷ سین Haft-Seen در هتل اموات ( ویدیو ) [2012 Mar] 
*Bertolt Brecht برتولت برشت و اپرای صَنار سه شاهی (ویدیو) [2012 Mar] 
*خدا و قوری کیهانی Bertrand Russell Interview [2012 Mar] 
*برتراند راسل و «قوری»اش Russell's teapot [2012 Mar] 
*آیا نوترینو، به گَردِ نور می‌رسد؟ [2012 Feb] 
*پرویز ثابتی Parviz Sabeti نمونه کامل یک پلیس سیاسی (+ویدیو) [2012 Feb] 
*از چه چیز واهمه داری؟ من شو خایف ؟ (+ویدیو ) [2012 Feb] 
*والنتین، پوشکین، یوگنی‌ آنه ‌گین Evgeny Onegin [2012 Feb] 
*تقویم تاریخ، رویدادهای ماه بهمن (+ویدیو) [2012 Jan] 
*جنگ‌افروزان، مُرتجعین را قِلقِلک می‌دهند. (وبالعکس) [2012 Jan] 
*تقویم تاریخ، رویدادهای ماه دی (+ویدیو) [2012 Jan] 
*سخنرانی استالین ۱۱ دسامبر ۱۹۳۷ Речь Сталина [2011 Dec] 
*شورشِ نان در تهران [2011 Dec] 
*تقویم تاریخ، رویدادهای ماه آذر (+ویدیو) [2011 Dec] 
*Rafiq Tağı «رافق‌تقی» ‌و‌ قصّهِ‌ هولناکِ‌ ارتداد (+ویدیو) [2011 Dec] 
*آنتی‌تزِ اشرف، در خودِ اشرف است. [2011 Nov] 
*آوایِ کولی، زیگونروایزن و قتل‌عامِ سال ۶۷ [2011 Nov] 
*تقویم تاریخ: رویدادهای ماه آبان (+ویدیو) [2011 Nov] 
*R2P و آخرین سخنرانیِ معمر قذافی (+ویدیو) [2011 Oct] 
*نگاهی به ۳۰۰ سنگ قبر. نیستی، آبستن هستی است.(+ویدیو) [2011 Oct] 
*امیرکبیر و «جِّنِ» جُدَری [2011 Oct] 
*دستخط امیرکبیر، به یادِ استاد ایرج افشار آن مردِ آهسته (+ویدیو) [2011 Oct] 
*نامه هایِ جَعلی یزدگرد ساسانی و عُمَربن خطّاب (+ویدیو) [2011 Sep] 
*دکتر محمود حسابی و جعلیات اینترنتی (+ویدیو) [2011 Sep] 
*عباس شهریاری جاسوس ۱۰۰۰ چهره ساواک (+ ویدیو) [2011 Sep] 
*۱۱ سپتامبر و بن لادنِ پنتاگون (+ ویدیو) [2011 Sep] 
*سرلشگر قرنی از کودتا تا ترور (+ ویدیو) [2011 Sep] 
*رّد پای علمای اعلام بر سنگ قبر ستارخان [2011 Aug] 
*ترور سپهبد رزم آرا در مسجد سلطانی [2011 Aug] 
*آخوند مُحقّق کَرکی، عَلمدار تشّیع صفوی [2011 Jul] 
*عملیات پنجه عقاب Operation Eagle Claw [2011 Jul] 
*کلکم راع و کلکم مسئول؛ اسیرکُشی سال ۶۷ و سخنان آقای اردشیر امیرارجمند [2011 Jun] 
*مقام صدیقی تنها راستگویی در قول و عمل نیست [2011 Jun] 
*کمون پاریس ، تنها به پاریس مربوط نمی‌شود [2011 Jun] 
*خوزه مارتی پیامبر استقلال و مبشر انقلاب در آمریکای لاتین (ویدئو) [2011 May] 
*از Srebrenica سربرنیتسا تا بغداد [2011 May] 
*منوچهر سخایی و آن «پرستو» که دشنه آجین شد. [2011 Apr] 
*آوریل سیاه اشرف و نقش اشغالگران عراق [2011 Apr] 
*ریزوم ، خاک و ُخل دارد [2011 Apr] 
*امام محمد غزالی عزیز است اما نوروز از او عزیزتر [2011 Mar] 
*سفره هفت سین در هتل اموات‌  [2011 Mar] 
*کتاب سبز قذافی، تو زرد از آب درآمد  [2011 Feb] 
*وقت آن است که چشم فتنه کور شود ! (گرد و خاک در مجلس ایران) [2011 Feb] 
*روز والنتین ، پالی‌آمِری polyamory و ، «عشق» ضربدری [2011 Feb] 
*کويکی با یک تیر چند نشان می‌زند [2011 Feb] 
*پرویز ثابتی، مقام امنیتی ابرو کمانی [2011 Jan] 
*ستمگران از ما عبور نخواهند کرد. [2011 Jan] 
*خودکشی دردی را دوا نمی‌کند. ( علیرضا پهلوی از کاخ سعدآباد تا بوستون) [2011 Jan] 
*یک بار دیگر تقی شهرام [2010 Dec] 
*« دین‌خو » بود اما، پرسش ‌‌ستیز و ستم ‌پذیر نبود. [2010 Nov] 
*مُشک آن است که خود ببوید، نه آن‌که «هابرماس» بگوید [2010 Oct] 
*«مُدل استانداردِ» فیزیک ذرّات ، قصه‌ای ناتمام [2010 Oct] 
*گلهای صحرائی را همیشه رایحه ای دل انگیز است، یادی از روشنک (گوینده برنامه گلها) [2010 Sep] 
*من به گوش تو سخن های نهان خواهم گفت... [2010 Sep] 
*«طرح عظیمِ» استیفن هاوکینگ - خدا، وِل مُعطل است ! [2010 Sep] 
*مرگ، دوست انسان است و هرگاه رسید قدمش مبارک باد. [2010 Sep] 
*سلام بر دکتر علی جوان
ليزر گازی، مي‌توانست سال ۱۹۳۰ اختراع شده باشد [2010 Jul] 

*سال ۶۷ در عملیات فروغ جاویدان (مرصاد)، ۳۰۱ زندانی سیاسی به خاک افتادند [2010 Jul] 
*آشکار‌سازی با پنهان‌سازی همراه است. (خطانامه تاج زاده و، اسیر کُشیِ سال ۶۷)  [2010 Jun] 
*«اشترن» و «ایرگون» در «دیر یاسین» [2010 Jun] 
*نمی توان بر پرسش و نقد، دهنه زد. (آقای کروبی و قتلعام سال ۶۷) [2010 May] 
*سرود زیبای «ای رقیب»
که‌س نه‌ڵێ کورد مردوه‌، کورد زیندوه‌ [2010 May] 

*انتشار اسناد قتلعام کاتین
چراغ حقيقت در طوفان کشمکش‌ ها نخواهد مُرد [2010 May] 

*قرقیزستان و، پدیده «خستگی پنهان» [2010 Apr] 
*شب، هاوانا می‌رقصد...
« کامیلو سینفوئگوس » یکی از معماران انقلاب کوبا [2010 Apr] 

*دانشنامهٔ آزاد ویکی‌پدیا Wikipedia و حق مقدّس ویرایش  [2010 Mar] 
*گويای حکايتی‌ ست آن شمع خموش / خودکشی «منصور خاکسار» [2010 Mar] 
*شعر «مارتین نیمولر»
وقتی مرا گرفتند، صدای احدی در نیآمد. [2010 Mar] 

*دکتر جلال صمیمی، کاشف سرچشمه های پرتو گاما در هاله ی کهکشان [2010 Mar] 
*در بلوچستان بلوچی بود نامش دادشاه...  [2010 Mar] 
* آیا « عبدالمالک ریگی »، جا پای « دادشاه » می‌گذارد؟ [2010 Feb] 
*طفلِ جان و شیرِ شیطان به یاد «دکتر محمد رضا عاملی تهرانی» [2010 Feb] 
*روز عشاق و، «عشق خرمگس» ! (ای عشق همه بهانه از توست...) [2010 Feb] 
*این یک پیپ نیست، تصویری از یک پیپ است (یادی از زندان شاه و یدالله خسروشاهی ...) [2010 Feb] 
*مهندس بازرگان و کتاب «سیر تحول قرآن» (با خدا و خرافات هر جنایت و فریبی ممکن است) [2010 Feb] 
*از دار دنیا یک زن حلال داشتیم، آن را هم آقای خمینی حرام کرد! [2010 Jan] 
*برف نو ، برف نو ، سلام، سلام [2010 Jan] 
*«عالیجناب خاکستری» تاقچه بالا می‌گذارد!  [2010 Jan] 
*در برابر زره‌پوش‌ها چگونه از خود دفاع کنیم ؟ [2010 Jan] 
*درگذشتِ آیت‌الله منتظری و گوشه کنایه‌های مقام معظم رهبری [2009 Dec] 
*راستی کمان در کژی است. آیت‌الله منتظری، خون دو فروهر و «قاعده درأ» [2009 Dec] 
*«تبَر به دستان در عراق» سر برخود تصمیم نمی‌گیرند. [2009 Jul] 
*مسئلهِ مجاهدین به «غیرمجاهدین» هم مربوط است.  [2009 Mar] 
*صورتي‌ در زير دارد آنچه‌ در بالاستی، پیام نوروزیِ «شیمعون پرس»  [2009 Mar] 
*همه عمربرندارم سر از این خمار مستی
آیا خدا نیز، با «نرینه غاصب» کنار آمده است؟ [2009 Mar] 

*هرچه در ديگ است به چمچه مي آيد. کنفرانسِ «دوربانِ ۲» و، آقای اوباما [2009 Mar] 
*آیت الله منتظری بی شیله پیله است، امّا... [2009 Feb] 
*مسیح ِ باز مصلوب - یادی از الله قلی جهانگیری ، آن جان شیفته [2009 Feb] 
*عاقبت، از ما غُبار مانَد، «گاست» و «هایزر» و «گوادلوپ»، آن «آلاچیقِ کنارِ دریا» [2009 Feb] 
*«حاج محمد شانه‌چی» بخشی از تاریخ معاصر ایران بود. [2009 Jan] 
*«مِه‌بانگ» BIG BANG و بزرگ‌ترین آزمایشِ علمیِ تاریخِ بشرّیت [2008 Sep] 
* ما قربانيانی هستيم که جامه جلّاد پوشيده ايم. به یاد « محمود درویش » [2008 Aug] 
*گاهی بايد کلمات در خدمتِ پوشاندن واقعّيات باشد. (داستانسرایی در مورد قتل‌عام سال ۶۷) [2008 Aug] 
*سفره هفت‌سین در هتل اموات [2008 Mar] 
*سرود «خمینی ای امام» به مجاهدین ربطی نداشت [2008 Feb] 
*ادیت پیاف Edith Piaf ، گُنجِشَکَکِ اَشی مَشی [2008 Feb] 
*دادگاه‌ پوئک و «نشست ژوئن ۲۰۰۱ در اشرف» [2008 Feb] 
*سفره هفت سین در هتل اموات‌
خدا نکند که خدا مرده باشد... [2007 Dec] 

*ابوذر...چی شده مادر؟ ...چرا می لنگی؟ [2007 Dec] 
*مسیح ِ باز مصلوب - [یادی از الله قلی جهانگیری ، آن جان شیفته] [2007 Dec] 
*در کوچه باغ های عشق ، َبلا می باَرد. یادی از شکرالله پاک نژاد، شعور سياسي اجتماعي جنبش آزاديخواهي مردم ايران (بخش دوم) [2007 Dec] 
*ای عشق چهره آبی ات پيدا نيست. یادی از شکرالله پاک نژاد ، شعور سياسي اجتماعي جنبش آزاديخواهي مردم ايران (بخش نخست) [2007 Dec] 
*سیاست پدر و مادر ندارد  [2007 Nov] 
*تو قلب بیگانه را می شناسی ، زیرا که در سرزمین مصر بیگانه بوده ای
یادی از احمد غفارمنش [2005 Mar] 

*شب ُسرودش را خواند، نوبت پنجره هاست / گفت و شنود با نويسنده کتاب « نه زیستن نه مرگ » [2005 Mar]