ارتش و نیروهای امنیتی تحت فرمان عاطف نجیب، با قطع کامل آب، برق و خطوط ارتباطی و جلوگیری از ورود مواد غذایی و دارو، درعا را در بن‌بست انسانی قرار دادند تا ساکنان را به تسلیم وادار کنند. 

عصر ایران - دادگاه کیفری دمشق این روزها شاهد برگزاری محاکمه جنایتکاری است که روزگاری خدای درعا نامیده می شد: عاطف نجیب، رئیس وقت اداره امنیت درعا و پسر خاله بشار اسد، رئیس جمهور مخلوع و فراری سوریه.

 

به گزارش عصر ایران، همه چیز از اسفند ۱۳۸۹ (مارس ۲۰۱۱) آغاز شد. زمانی که ۱۵ کودک در شهر «درعا» با الهام از بهار عربی، روی دیوار مدرسه‌شان نوشتند: «نوبت توست دکتر» اشاره ای به بشار اسد  که چشم پزشک بود و رئیس جمهور. 

نیروهای امنیتی اما همین یک شعار را تاب نیاوردند و دانش آموزان را دستگیر کردند.

بازداشت این کودکان، بزرگان و ریش‌سفیدان قبایل درعا را به دفتر عاطف نجیب، رئیس وقت امنیت سیاسی و پسرخاله بشار اسد، کشاند.

در آن جلسه تاریخی، وقتی پدران با ترس و فروتنی خواستار آزادی فرزندانشان شدند، نجیب با وقاحتی که در تاریخ ثبت شد، فریاد زد:

«این بچه‌ها را فراموش کنید؛ بروید و بچه‌های جدیدی بسازید. اگر بلد نیستید چطور این کار را انجام دهید، زنانتان را نزد ما بیاورید تا ما این کار را برایتان انجام دهیم!»

این توهین رکیک به مردمان درعا و نوامیس آنها، همان جرقه‌ای بود که به انبار باروت خشم سوری ها افتاد و سوریه را به کام اعتراضات کشاند و سپس در مسیر جنگ داخلی انداخت و در نهایت به سقوط اسد رسید. اگر آن روز، نجیب، نحابت به خرج می داد و با پدران کودکان،؛ محترمانه رفتار می کرد و دستور آزادی  فزرندان شان را می داد، اعتراضات شلعه ور نمی شود ولی گاهی اوقات، یک واقعه و حتی یک جمله می تواند تاریخ را به سمتی دیگر ببرد؛ درست مانند تونس که در آن، یک دستفروش به ستوه آمده، خود سوزی کرد و بهار عربی آغاز شد.

 در آن ماجرا، "طارق بوعزیزی" دستفروش تونسی در اعتراض به توقیف کالاهایش و تحقیری که یک مأمور زن شهرداری به او روا داشته بود خود را در مقابل ساختمان شهرداری به آتش کشید. اقدام بوعزیزی آغازگر انقلابی در تونس شد که به حکومت ۲۳ سالهٔ زین‌العابدین بن علی بر این کشور پایان بخشید و این بار، نوبت سوریه بود که یک جرقه، آتش بپا کند.

در ۲۹ آوریل ۲۰۱۱، در حالی که درعا تحت محاصره بود، حمزه الخطیب ۱۳ ساله به همراه خانواده‌اش در راهپیمایی مسالمت‌آمیزی برای رساندن غذا به محاصره‌شدگان شرکت کرد.

ماجرا این قرار بود که مردم درعا علیه  اسد  اعتراض کرده بودند ولی حکومت، به جای حل مشکل، با مشت آهنین وارد کارزار شد و در اقدامی عجیب، شهر را محاصره کرد.

محاصره درعا نخستین عملیات نظامی گسترده رژیم سابق سوریه بود که با هدف مجازات دسته‌جمعی و خاموش کردن کانون اولیه اعتراضات آغاز شد. ارتش و نیروهای امنیتی تحت فرمان عاطف نجیب، با قطع کامل آب، برق و خطوط ارتباطی و جلوگیری از ورود مواد غذایی و دارو، شهر را در بن‌بست انسانی قرار دادند تا ساکنان را به تسلیم وادار کنند. رژیم با استقرار تانک‌ها و تک‌تیراندازها قصد داشت با سرکوب خشن «مهد انقلاب»، پیامی بازدارنده به سایر شهرهای سوریه مخابره کند.

در همین دوران، هزاران نفر از اهالی روستاهای اطراف، از جمله حمزه الخطیب و خانواده‌اش، در اقدامی انسانی و شجاعانه برای شکستن این محاصره و رساندن نان و دارو به مردم گرسنه درعا حرکت کردند. در جریان تقابل نیروهای امنیتی با این راهپیمایی مسالمت‌آمیز در نزدیکی روستای صیدا، حمزه بازداشت شد؛ واقعه‌ای که در نهایت موجی از خشم ملی را علیه این جنایات برانگیخت.

 او در نزدیکی روستای صیدا بازداشت شد و به مدت ۲۵ روز در دخمه‌های «اطلاعات نیروی هوایی» تحت نظر مستقیم عوامل نجیب ناپدید گشت.

وقتی در ۲۵ می ۲۰۱۱ پیکر او به خانواده‌اش تحویل داده شد، دنیا با حقیقتی روبرو شد که زبان از بیان آن قاصر است. گزارش‌های بدون سانسور نشان می‌داد که شکنجه‌گران رژیم با این کودک چه کرده بودند:

-شکستگی‌های متعدد: فک و زانوهای او کاملاً خرد شده بود.

-سوختگی‌های وحشیانه: تمام بدن حمزه پوشیده از جای سیگار و شوک‌های الکتریکی بود.

-شکنجه سادیستی: او را مجبور به نوشیدن مقادیر زیادی آب کرده بودند در حالی که آلت تناسلی‌اش را قطع کرده بودند تا از دفع ادرار جلوگیری کنند و او با دردی جانکاه جان بسپارد.

-اصابت گلوله: سه گلوله به بدن او شلیک شده بود که یکی از آن‌ها سینه‌اش را شکافته بود.

ویدئوی پیکر مثله‌شده حمزه که توسط پدرش منتشر شد، مانند زلزله‌ای سوریه را تکان داد. مردمی که تا آن زمان از سایه نیروهای امنیتی می‌ترسیدند، با مشاهده این حد از قساوت علیه یک کودک، به خیابان‌ها ریختند. 

تشییع جنازه او به تظاهراتی عظیم تبدیل شد که در آن شعار «یا حمزه صرنا کلنا حمزه» (ای حمزه، ما همگی حمزه شدیم) طنین‌انداز گشت. مرگ او پایانِ «دیوار ترس» در سوریه بود. اسد، اینجا هم به خود نیامد و به جای دستور برای مجازات عاملان این جنایت، به سیاست  سرکوب ادامه داد.

 

 پس از فروپاشی ساختار امنیتی رژیم سابق در دسامبر ۲۰۲۴، عاطف نجیب که می‌دانست به دلیل جنایاتش در درعا یکی از اصلی‌ترین اهداف عدالت است، با هویت جعلی به مناطق ساحلی گریخت.

 او قصد داشت با پنهان شدن در حومه شهر جَبله و هماهنگی با قاچاقچیان، از طریق مرزهای آبی یا زمینی به خارج از کشور فرار کند. با این حال، نیروهای امنیت عمومی دولت جدید تحرکات او را به مدت ده روز زیر نظر گرفتند و مسیرهای احتمالی گریز او را مسدود کردند.

سرانجام در ۳۱ ژانویه ۲۰۲۵، طی یک عملیات غافلگیرانه و دقیق در نزدیکی شهر «الحفّه» در حومه لاذقیه، نجیب در کمین نیروهای امنیتی گرفتار و بدون مقاومت بازداشت شد.

او بلافاصله تحت تدابیر شدید امنیتی به دمشق منتقل گشت تا به عنوان متهم ردیف اول پرونده‌های شکنجه و قتل معترضان، از جمله پرونده تکان‌دهنده حمزه الخطیب، در دادگاه‌های علنی پاسخگوی اعمال خود باشد.

نجیب اکنون با اتهاماتی همچون «جنایت علیه بشریت»، «شکنجه سیستماتیک غیرنظامیان» و «سرکوب خشن اعتراضات در درعا» روبروست.