پایان تحریم‌های تسلیحاتی ایران؛ خرید جنگ‌افزار راحت‌تر است یا دارو؟
فرامرز داور

تحریم تسلیحاتی ایران فردا یک‌شنبه ۲۷ مهر ماه ۱۳۹۹ به پایان می‌رسد. «حسن روحانی» روز چهارشنبه پایان تحریم‌های تسلیحاتی را به ملت ایران تبریک گفت و اعلام کرد: «از یک‌شنبه می‌توانیم از هر کس می‌خواهیم اسلحه بخریم و به هر کس می‌خواهیم اسلحه بفروشیم.»

آیا واقعا جمهوری اسلامی از فردا می‌تواند به راحتی سلاح خرید و فروش کند؟ پایان تحریم‌های تسلیحاتی چه تحولی در وضعیت سیاسی جمهوری اسلامی ایران ایجاد می‌کند؟

***

پس از به دست آمدن توافق برجام و قطعنامه ۲۲۳۱ در سال ۱۳۹۴ که معلوم کرده بود تحریم تسلیحاتی جمهوری اسلامی ۵ سال دیگر به پایان می‌رسد، رفت‌وآمد مقام‌های نظامی ایران به روسیه افزایش چشم‌گیری یافت. سرتیپ پاسدار «حسین دهقان»، وزیر دفاع دولت اول حسن روحانی، مدت کوتاهی پس از تصویب قطعنامه ۲۲۳۱ در سفر به مسکو فهرست بلندبالایی از جنگ‌افزارهای مورد نیاز جمهوری اسلامی را به مقام‌های روسی ارائه کرده بود.

«خبرگزاری تسنیم»، وابسته به «سپاه پاسداران انقلاب اسلامی»، این اقلام را موشک ضد زیردریایی، ناو آبی-خاکی، «هواپیمای جنگنده سوخو-۳۵» و «تانک جنگی تی-۹۰» اعلام کرده بود. با این که فروش این اقلام به ایران با مجوز «شورای امنیت سازمان ملل متحد» امکان‌پذیر بود یا دست کم قابل طرح بود، هیچ‌کدام از این تجهیزات به جمهوری اسلامی ایران فروخته نشدند اما از آن زمان تا کنون مقام‌های نظامی ایران به طور مرتب از نمایشگاه جنگ‌افزارهای روسی دیدن کرده‌اند و در انتظار فرا رسیدن تاریخ اتمام تحریم‌های تسلیحاتی بوده‌اند.

در حالی که مقام‌های جمهوری اسلامی مدعی‌اند که به دلیل تحریم‌های ایالات متحده نمی‌توانند داروی مورد نیاز ایرانیان را علی‌رغم معافیت آن‌ها از تحریم‌های آمریکا تامین کنند، حسن روحانی پایان تحریم تسلیحاتی را جشن ملی خوانده و گفته است دیگر محدودیتی برای خرید و فروش سلاح برای نظام حاکم بر ایران وجود ندارد.

پس از پنج سال انتظار جمهوری اسلامی، روز یک‌شنبه ۲۷مهر۱۳۹۹ فرا رسیده است و بر روی کاغذ دیگر محدودیتی از نظر «سازمان ملل متحد» برای خرید و فروش سلاح و جنگ‌افزار متعارف با جمهوری اسلامی وجود ندارد؛ اما رفع تحریم تسلیحاتی در برابر موانعی که باقی است، محدودیت کوچکی محسوب می‌شود.

زمانی که ایالات متحده در پی تمدید تحریم‌های تسلیحاتی جمهوری اسلامی در شورای امنیت سازمان ملل متحد بود، چین و بیشتر از آن روسیه به عنوان دو عضو دائم شورای امنیت به شدت با آن مخالفت کردند. چین و بالاتر از آن روسیه فرصت را برای پایبند نشان دادن خود به مقررات بین‌المللی و کسب اعتبار در میان نظام‌هایی چون جمهوری اسلامی مناسب دیده‌اند. اما مخالفت با تمدید تحریم نباید به عنوان نشانه‌ای از عجله مسکو در فروش سلاح به تهران اشتباه گرفته شود. حتی اگر روسیه به راستی به دنبال فروش تجهیزات نظامی به ایران باشد، موانع مالی، فنی و سیاسی جدی‌ای در این راه وجود دارد.

به غیر از محدودیت‌هایی که از دید آمریکا به اعتبار قطعنامه‌های احیاشده شورای امنیت علیه جمهوری اسلامی وجود دارند، ایالات متحده یک فرمان اجرایی به امضای رئیس‌جمهور این کشور دارد که برای مجازات افراد و شرکت‌هایی صادر شده است که در تهیه، فروش و انتقال سلاح و تجهیزات نظامی به ایران مشارکت دارند.

 این فرمان اجرایی تحریم‌هایی علیه چنین افراد و موسساتی را پیش‌بینی کرده است که به منع ورود به آمریکا، مسدود شدن دارایی و حساب‌های بانکی و از دست دادن همکاری با افراد و نهادهای آمریکایی و همچنین تعقیب قضایی افراد منجر می‌شود. هرچند تحریم‌های آمریکا تهدیدی علیه شرکت‌های اسلحه‌سازی دولتی روسیه محسوب نمی‌شوند، اما می‌توانند زندگی خصوصی افراد شاغل در آن را تحت تاثیر قرار دهند.

تحریم‌های بانکی فراگیر علیه تبادلات مالی با جمهوری اسلامی هم عملا امکان استفاده از خدمات بانکی برای فعالیت‌های بازرگانی معمول را مختل کرده است.

روسیه حتی پیش از تحریم‌های تسلیحاتی شورای امنیت علیه جمهوری اسلامی هم که ۱۳ سال پیش تصویب شدند، تمایلی به فروش سلاح‌های تهاجمی به ایران نداشت. در حالی که در پنج سال اخیر فروش سلاح به ایران با مجوز شورای امنیت ممکن بود، روسیه دو سال پیش درخواست جمهوری اسلامی برای خرید هواپیماهای جنگنده سوخو-۳۵ را رد کرد، اما به تازگی سفیر این کشور در تهران گفته است که مذاکره درباره فروش سامانه ضدموشکی اس-۴۰۰ امکان‌پذیر است. این سامانه نه تجهیزات تهاجمی بلکه یک سامانه دفاعی است که قدرت دفاعی جمهوری اسلامی را می‌تواند در برابر حمله خارجی افزایش دهد.

با این همه سفیر روسیه فروش این سامانه دفاعی را مشروط به تامین مالی آن کرده و تلویحا امکان فروش اعتباری چنین تجهیزاتی را رد کرده است. درآمدهای جمهوری اسلامی پس از تحریم‌های تازه ایالات متحده آمریکا علیه ایران به شدت کاهش یافته و برخی از دارایی‌های این کشور در ژاپن، کره جنوبی و حتی عراق مسدود شده‌اند.

در حالی که فروش اعتباری سلاح در جهان امری رایج است، وضعیت اقتصادی روسیه امکان فروش چنین تجهیزاتی را به ایران نمی‌دهد و سفیر روسیه در تهران هم آن را به طور تلویحی اعلام کرده است.

اما اصولا فروش سلاح تهاجمی به جمهوری اسلامی پیام روشنی از روسیه به کشورهایی همچون اسرائیل، امارات متحده عربی و عربستان سعودی محسوب می‌شود. همکاری محدود نظامی ایران و روسیه در سوریه با مخالفت جدی اسرائیل روبه‌رو شد و سرانجام روسیه به خواست اسرائیل برای کاهش چشم‌گیر این همکاری راضی شد.

پس از پایان همکاری نظامی جمهوری اسلامی و روسیه در سوریه، اسرائیل حمله موشکی به پایگاه‌های نظامی ایران در سوریه را افزایش داد و اعلام کرد که اجازه‌ای به جمهوری اسلامی برای ساخت پایگاه‌های نظامی در نزدیکی مرزهایش نمی‌دهد. تردیدی نیست که فروش سلاح‌های تهاجمی از سوی روسیه به ایران بدون همراهی اسرائیل ممکن نیست و شکی نیست که اسرائیل با چنین طرحی موافقت نخواهد کرد.

انقضای تحریم تسلیحاتی جمهوری اسلامی در شورای امنیت، دروازه‌های فروش سلاح به ایران را باز نخواهد کرد، اما احتمالا فروش تجهیزاتی مانند سامانه موشکی اس-۴۰۰ و نه سلاح‌های تهاجمی، صرفا برای نشان دادن نقش جدید بین‌المللی روسیه در برابر آمریکا و بی‌اعتبار کردن ادعای ایالات متحده در احیا شدن قطعنامه‌های شورای امنیت انجام خواهد شد.

خرید گسترده سلاح از سوی جمهوری اسلامی در حالی که مقام‌های حکومتی می‌گویند قادر به خرید دارو و لوازم پزشکی مورد نیاز نیستند، می‌تواند بحران اعتماد میان دولت و ملت را هم افزایش دهد؛ مگر این که این خریدهای احتمالی که فراتر از تجهیزات دفاعی نخواهند بود، به صورت محرمانه باقی بمانند. در این صورت فعالیت تبلیغاتی بر روی این خریدها که برای جمهوری اسلامی حیاتی است، غیرممکن می‌شود.

در مجموع یک‌شنبه ۲۷ مهر ماه ۱۳۹۹ بیش از آن که تحولی در دنیای واقعی برای خرید سلاح از طرف جمهوری اسلامی باشد، یک روز نمادین است.

منبع:ایران وایر


فهرست مطالب فرامرز داور در سایت پژواک ایران 

*پایان تحریم‌های تسلیحاتی ایران؛ خرید جنگ‌افزار راحت‌تر است یا دارو؟  [2020 Oct] 
*اسرار جنگ؛ کمک نظامی آمریکا به ایران، سه برابر کمک به عراق [2020 Sep] 
*طراح مکانیسم ماشه شورای امنیت علیه ایران، لاوروف، وزیر خارجه روسیه بود [2020 Aug] 
*اسدالله اسدی؛ محاکمه در اروپا با اتهامی که در جمهوری اسلامی حکم اعدام دارد  [2020 Jul] 
*شورای عالی امنیت ملی چه چیزی درباره انفجار در نطنز می‌داند که نمی‌خواهد بگوید؟  [2020 Jul] 
*خاطرات جان بولتون؛ اشتباه محاسباتی تهران و خطری که گذشت  [2020 Jun] 
*ایران و یکی از منفی‌ترین گزارش‌های آژانس در دو دهه گذشته [2020 Jun] 
*شیوع کرونا و نمایش پیکر فرسوده نظام جمهوری اسلامی  [2020 Mar] 
*پیامد رد پیشنهاد آمریکا در کنترل کرونا برای ایران چیست؟  [2020 Mar] 
*مسوول سرنگونی مرگبار هواپیما بر فراز تهران کیست؟  [2020 Jan] 
*کمتر از یک روز پس از انتشار این پیام، سردار سلیمانی در عراق ترور شد  [2020 Jan] 
*فرهنگ اصطلاحات جمهوری اسلامی در اشاره به اعتراضات  [2019 Nov] 
*اقدام بی‌سابقه امریکا برای مقابله با ایران  [2019 Oct] 
*اتهام امریکا به بانک هالک ترکیه: تبدیل پول ایران به طلا به بهانه خرید دارو و غذا  [2019 Oct] 
*دیدار مرد خنجردار با آیت‌الله خامنه‌ای و محکوم شدن ایران به پرداخت غرامت  [2019 Aug] 
*سپاه پاسداران چگونه مصونیت دیپلماتیک ایران در آمریکا را از بین برد؟  [2019 Jul] 
*نامه‌نگاری‌های اوباما با خامنه‌ای؛ جزئیات نامه‌های «فدایت شوم» چه بود؟  [2019 May] 
*معنی مهم رد پیشنهاد ظریف برای تبادل زندانی با امریکا چیست؟  [2019 Apr] 
*مهلت خطرناک گروه ویژه اقدام مالی به ایران  [2019 Feb] 
*تحریم ایرانی‌های دخیل در باج‌گیری با بیت کوین از سوی آمریکا  [2018 Dec]